Na wizycie u lekarza słyszysz: „sto dwadzieścia na osiemdziesiąt, w porządku”. Co właściwie zmierzył mankiet na ramieniu i dlaczego warto to powtarzać co roku, nawet gdy nic nie boli? W tej ściądze tłumaczymy, czym są ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, pokazujemy tabelę norm dla dorosłych i zbieramy wszystko, co podręcznik mówi o nadciśnieniu tętniczym – najczęstszej chorobie układu krążenia.
W skrócie: pomiar ciśnienia krwi to badanie pozwalające ocenić funkcjonowanie układu krążenia. Prawidłowe ciśnienie wynosi 120/80 mm Hg: 120 to ciśnienie skurczowe (podczas skurczu komór, gdy krew jest wyrzucana z serca do tętnic), a 80 to ciśnienie rozkurczowe (gdy serce odpoczywa). Nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się przy ciśnieniu skurczowym 140 mm Hg lub więcej i rozkurczowym 90 mm Hg lub więcej. Jego objawy nie są wyraźnie odczuwalne, a nieleczone grozi uszkodzeniem nerek, chorobą niedokrwienną i niewydolnością serca oraz udarem krwotocznym mózgu.
Co oznaczają dwie liczby w wyniku pomiaru?
Ciśnienie krwi zapisuje się jako dwie liczby, np. 115/70 mm Hg. Pierwsza, wyższa liczba to ciśnienie skurczowe – ciśnienie krwi w tętnicach podczas skurczu komór serca, czyli w chwili wyrzutu krwi z serca do tętnic. Druga, niższa liczba to ciśnienie rozkurczowe – ciśnienie krwi w tętnicach, gdy serce odpoczywa (jest w stanie rozkurczu). Jeśli nie pamiętasz, jak pracują komory i czym jest pauza serca, zajrzyj do ściągi o cyklu pracy serca.
Normy ciśnienia krwi u dorosłych – tabela
| Norma | Ciśnienie skurczowe | Ciśnienie rozkurczowe |
|---|---|---|
| optymalne | 120 mm Hg | 80 mm Hg |
| normalne | 120–129 mm Hg | 80–84 mm Hg |
| prawidłowe wysokie | 130–139 mm Hg | 85–89 mm Hg |
| nadciśnienie | 140 mm Hg lub więcej | 90 mm Hg lub więcej |
Na sprawdzianie najczęściej pojawia się zadanie typu: „pacjent ma 135/88 – jaka to kategoria?”. Odpowiedź: prawidłowe ciśnienie wysokie, bo obie liczby mieszczą się w przedziałach 130–139 i 85–89. Granica nadciśnienia to 140/90 mm Hg.
Nadciśnienie tętnicze – choroba społeczna
Nadciśnienie jest najczęstszą chorobą układu krążenia. Uważa się je za chorobę społeczną: może być nią dotknięty co trzeci dorosły Polak. Co ważne, objawy nadciśnienia nie są wyraźnie odczuwalne – chory może latami czuć się dobrze, podczas gdy podwyższone ciśnienie uszkadza narządy. Właśnie dlatego kontrolne pomiary są tak ważne.
| Nadciśnienie tętnicze | Co mówi podręcznik? |
|---|---|
| przyczyny | nadwaga i otyłość, nadmierne spożywanie sodu (głównie w postaci soli kuchennej), stres, rzadziej czynniki genetyczne |
| objawy | podwyższone ciśnienie krwi: skurczowe 140 mm Hg lub więcej, rozkurczowe 90 mm Hg lub więcej; dolegliwości nie są wyraźnie odczuwalne |
| zagrożenia | upośledzenie funkcji nerek; niewydolność naczyń wieńcowych – choroba niedokrwienna serca; przerost mięśnia lewej komory i niewydolność serca; przy gwałtownym wzroście ciśnienia pęknięcie tętnic, a gdy pękną naczynia w mózgu – udar krwotoczny mózgu |
Dlaczego wysokie ciśnienie niszczy narządy?
Krew pod zbyt wysokim ciśnieniem napiera na ściany tętnic i obciąża serce, które musi pompować przeciwko większemu oporowi. Serce reaguje przerostem mięśnia lewej komory, a z czasem rozwija się jego niewydolność. Cierpią też naczynia wieńcowe zaopatrujące sam mięsień sercowy (choroba niedokrwienna serca) i nerki. Najgroźniejszy jest gwałtowny skok ciśnienia: tętnica może pęknąć, a jeśli stanie się to w mózgu, krew wylewa się z uszkodzonych naczyń – to udar krwotoczny mózgu.
Profilaktyka nadciśnienia
- Kontrolowanie masy ciała (BMI) i utrzymywanie jej na prawidłowym poziomie – nadwaga i otyłość to główna przyczyna nadciśnienia.
- Mniej soli – nadmiar sodu z soli kuchennej podnosi ciśnienie.
- Radzenie sobie ze stresem – rozwijanie umiejętności spokojnego reagowania w trudnych sytuacjach.
- Zdrowy tryb życia: wysypianie się, właściwa dieta, codzienna aktywność fizyczna.
- Niepalenie tytoniu i unikanie przebywania w pobliżu palaczy (bierne palenie).
- Kontrolne pomiary ciśnienia krwi – jeśli lekarz nie zaleci inaczej, raz do roku.
Jak zapamiętać?
- 120/80 = norma; 140/90 = nadciśnienie. Pierwsza liczba – skurcz, serce się kurczy; druga – rozkurcz, serce odpoczywa.
- Nadciśnienie = cichy wróg: objawów nie czuć, dlatego trzeba mierzyć.
- Przyczyny – SOS: Sól, Otyłość, Stres (+ geny rzadziej).
- Zagrożenia – NSU: Nerki, Serce (niedokrwienie, przerost, niewydolność), Udar.
- Co trzeci dorosły Polak – choroba społeczna.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Choroby układu krążenia i profilaktyka” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Miażdżyca: jak powstaje blaszka miażdżycowa i dlaczego kończy się zawałem serca lub udarem
- Anemia i białaczka: choroby krwi – przyczyny, objawy, zagrożenia i profilaktyka
- Morfologia krwi, OB i hematokryt: normy, co mówi wynik i profilaktyka chorób układu krążenia
- Cykl pracy serca i tony serca
- Aktywność fizyczna dzieci i młodzieży – zalecenia
- Karty pracy „Choroby układu krążenia i profilaktyka” – 3 poziomy (PDF)
- Aktywność fizyczna a układ krążenia – karty pracy, 3 poziomy
- Krew – skład, funkcje, grupy krwi – karty pracy, 3 poziomy
- Serce – budowa i praca – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ krążenia – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ krwionośny i odpornościowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co oznacza ciśnienie 120/80 mm Hg?
120 mm Hg to ciśnienie skurczowe – ciśnienie krwi w tętnicach podczas skurczu komór serca, gdy krew jest wyrzucana z serca do tętnic. 80 mm Hg to ciśnienie rozkurczowe – ciśnienie krwi w tętnicach, gdy serce odpoczywa. 120/80 to prawidłowe (optymalne) ciśnienie krwi.
Od jakiej wartości mówimy o nadciśnieniu tętniczym?
Gdy ciśnienie skurczowe wynosi 140 mm Hg lub więcej, a rozkurczowe 90 mm Hg lub więcej. Wartości 130–139/85–89 mm Hg to prawidłowe ciśnienie wysokie, a 120–129/80–84 mm Hg – ciśnienie normalne.
Jakie są przyczyny i skutki nadciśnienia tętniczego?
Przyczyny: nadwaga i otyłość, nadmiar sodu (soli kuchennej), stres, rzadziej czynniki genetyczne. Skutki nieleczonego nadciśnienia: upośledzenie funkcji nerek, choroba niedokrwienna serca, przerost lewej komory i niewydolność serca, pęknięcie tętnic i udar krwotoczny mózgu.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.