Wyobraź sobie rurę, w której przez lata osadza się kamień: światło robi się coraz węższe, aż w końcu woda ledwo przepływa. Dokładnie tak działa miażdżyca, tylko zamiast kamienia na ścianie tętnicy odkłada się blaszka miażdżycowa, a zamiast wody płynie krew z tlenem. W tej ściądze pokazujemy, z czego powstaje blaszka, jak wygląda pięć etapów choroby i dlaczego jej finałem bywa zawał serca albo udar.
W skrócie: miażdżyca to choroba naczyń krwionośnych. Najczęstszą przyczyną jest nieprawidłowa dieta – za mało warzyw i owoców, za dużo tłuszczów zwierzęcych. Na wewnętrznych ścianach naczyń odkładają się złogi cholesterolu, soli wapnia, krwinek i fibryny, tworząc blaszkę miażdżycową. Zmniejsza ona przepływ krwi, więc do tkanek dociera mniej tlenu i substancji odżywczych. Objawy zależą od miejsca: gorzej ukrwione mięśnie szybciej się męczą, gorzej ukrwiony mózg daje kłopoty z koncentracją i pamięcią. Zbyt wolno płynąca krew może zakrzepnąć i zatkać naczynie – w naczyniach wieńcowych to choroba niedokrwienna serca lub zawał mięśnia sercowego, w mózgu – udar.
Z czego powstaje blaszka miażdżycowa?
Gdy dieta zawiera zbyt mało warzyw i owoców, a zbyt dużo tłuszczów zwierzęcych, na wewnętrznych ścianach naczyń krwionośnych odkładają się złogi. Podręcznik wymienia cztery składniki blaszki miażdżycowej: cholesterol, sole wapnia, krwinki i fibrynę (białko znane z krzepnięcia krwi – zajrzyj do ściągi o krzepnięciu). Blaszka zwęża naczynie i zmniejsza przepływ krwi przez chorobowo zmieniony odcinek. Do tkanek dopływa mniej krwi, a co za tym idzie – mniej tlenu i substancji przez nią transportowanych.
Pięć etapów miażdżycy – tabela
| Etap | Co dzieje się w tętnicy? |
|---|---|
| 1. ściana zdrowej tętnicy | gładka wewnętrzna powierzchnia, szerokie światło naczynia, swobodny przepływ krwi |
| 2. uszkodzenie wewnętrznej powierzchni ścianki | w ścianie pojawia się miejsce, w którym mogą zaczepić się złogi |
| 3. tworzenie się blaszki miażdżycowej | w uszkodzonym miejscu odkładają się cholesterol, sole wapnia, krwinki i fibryna |
| 4. rozrost blaszki miażdżycowej | blaszka rośnie, światło tętnicy jest coraz węższe, przepływ krwi maleje |
| 5. zamknięcie światła tętnicy przez zakrzep | w zwężonym naczyniu krew płynie wolno i krzepnie – zakrzep całkowicie zatyka tętnicę (zator tętniczy) |
Objawy: wszystko zależy od miejsca
Miażdżyca może rozwijać się w różnych naczyniach, dlatego jej objawy zależą od tego, które naczynia są uszkodzone i jak bardzo choroba jest zaawansowana. Zwykle są wynikiem gorszego ukrwienia mięśni lub mózgu: mięśnie szybciej męczą się podczas wysiłku, a chory ma kłopoty z koncentracją i pamięcią.
Zagrożenia: niedokrwienie, zakrzep, zawał, udar
Niedokrwienie tkanek w skrajnych przypadkach prowadzi do ich martwicy. Szczególnie groźna jest blaszka w naczyniach wieńcowych (zaopatrujących serce) i w naczyniach mózgu. Płynąca zbyt wolno krew może zakrzepnąć i całkowicie zatkać światło naczynia. Gdy stanie się to w naczyniach wieńcowych, serce przestaje otrzymywać tlen i glukozę – rozwija się choroba niedokrwienna serca lub następuje zawał mięśnia sercowego. Równie niebezpieczne jest zablokowanie lub pęknięcie naczyń krwionośnych w mózgu – to udar. Podręcznik podsumowuje: nieleczone nadciśnienie i miażdżyca mogą być przyczyną choroby wieńcowej, zawału serca lub udaru.
Ciąg przyczynowo-skutkowy, który warto umieć
- dieta uboga w warzywa i owoce, bogata w tłuszcze zwierzęce
- złogi cholesterolu, soli wapnia, krwinek i fibryny na ścianie naczynia
- blaszka miażdżycowa zwęża naczynie wieńcowe
- krew płynie wolniej i może zakrzepnąć
- zakrzep zatyka naczynie – serce nie dostaje tlenu i glukozy
- choroba niedokrwienna serca lub zawał mięśnia sercowego
Jak zapobiegać miażdżycy?
Skoro główną przyczyną jest dieta, to ona jest też główną bronią: dużo warzyw i owoców, mało tłuszczów zwierzęcych, zgodnie z piramidą zdrowego żywienia i stylu życia. Do tego codzienna aktywność fizyczna, kontrola masy ciała, niepalenie i unikanie biernego palenia oraz badania kontrolne – pomiar ciśnienia i morfologia krwi raz do roku. Ciekawostka z podręcznika: do połowy XIX wieku lekarze przystawiali chorym na zakrzepicę lub miażdżycę pijawki, które wpuszczają do rany białko zapobiegające krzepnięciu krwi – działa ono podobnie jak heparyna wytwarzana przez niektóre krwinki białe.
Jak zapamiętać?
- Blaszka = CSKF: Cholesterol, Sole wapnia, Krwinki, Fibryna.
- Pięć etapów: zdrowa → uszkodzona → blaszka → rozrost → zakrzep.
- Mniej krwi = mniej tlenu → mięśnie się męczą, mózg „nie kontaktuje”.
- Zakrzep w naczyniu wieńcowym = zawał; w mózgu = udar.
- Lekarstwo numer jeden: warzywa zamiast tłuszczu zwierzęcego.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Choroby układu krążenia i profilaktyka” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Ciśnienie krwi i nadciśnienie tętnicze: co oznacza 120/80, normy, przyczyny i zagrożenia
- Anemia i białaczka: choroby krwi – przyczyny, objawy, zagrożenia i profilaktyka
- Morfologia krwi, OB i hematokryt: normy, co mówi wynik i profilaktyka chorób układu krążenia
- Krzepnięcie krwi: fibrynogen i fibryna
- Naczynia włosowate a komórki – wymiana substancji
- Karty pracy „Choroby układu krążenia i profilaktyka” – 3 poziomy (PDF)
- Aktywność fizyczna a układ krążenia – karty pracy, 3 poziomy
- Krew – skład, funkcje, grupy krwi – karty pracy, 3 poziomy
- Serce – budowa i praca – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ krążenia – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ krwionośny i odpornościowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co to jest miażdżyca i jak powstaje?
Miażdżyca to choroba naczyń krwionośnych. Na wewnętrznych ścianach naczyń odkładają się złogi cholesterolu, soli wapnia, krwinek i fibryny, tworząc blaszkę miażdżycową, która zwęża naczynie i zmniejsza przepływ krwi. Najczęstszą przyczyną jest dieta z małą ilością warzyw i owoców, a dużą ilością tłuszczów zwierzęcych.
Jakie są objawy miażdżycy?
Zależą od miejsca uszkodzonych naczyń i zaawansowania choroby. Zwykle wynikają z gorszego ukrwienia mięśni lub mózgu: szybsze męczenie się mięśni podczas wysiłku, kłopoty z koncentracją i pamięcią.
Dlaczego miażdżyca może doprowadzić do zawału serca?
Blaszka miażdżycowa w naczyniach wieńcowych utrudnia przepływ krwi; zbyt wolno płynąca krew może zakrzepnąć i całkowicie zatkać naczynie. Serce przestaje wtedy otrzymywać tlen i glukozę – rozwija się choroba niedokrwienna serca lub następuje zawał mięśnia sercowego.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.