Krew wygląda jak zwykły czerwony płyn, ale pod mikroskopem okazuje się tkanką – i to bardzo zapracowaną. W jednej kropli są miliony krwinek czerwonych, komórki-strażnicy i malutkie płytki gotowe załatać każde skaleczenie, a wszystko to pływa w osoczu. W tej ściądze zbieramy skład krwi w jedną tabelę: co to jest, ile tego jest i po co – dokładnie tak, jak pyta sprawdzian.
W skrócie: krew to płynna tkanka łączna. Składa się z osocza (substancji międzykomórkowej) i elementów morfotycznych: krwinek czerwonych (erytrocytów), krwinek białych (leukocytów) i płytek krwi (trombocytów). Erytrocyty przenoszą tlen dzięki hemoglobinie, leukocyty bronią organizmu, płytki uczestniczą w krzepnięciu, a osocze transportuje dwutlenek węgla, substancje i ciepło. Krew pełni funkcje transportowe, obronne i termoregulacyjne.
Dlaczego krew to tkanka łączna?
Każda tkanka łączna składa się z komórek i substancji międzykomórkowej. W krwi substancją międzykomórkową jest osocze, a komórkami – krwinki. Różnica w porównaniu z kością czy chrząstką jest taka, że substancja międzykomórkowa krwi jest płynna, dlatego krew może przepływać przez naczynia i docierać do każdej komórki ciała. Objętościowo osocze stanowi nieco ponad połowę krwi (ok. 50% wody z ok. 4% substancji rozpuszczonych), erytrocyty – ok. 45%, a leukocyty i płytki – po ok. 0,5%.
Skład krwi – tabela
| Składnik | Inna nazwa | Ile go jest | Co robi |
|---|---|---|---|
| osocze | substancja międzykomórkowa | ok. 54% objętości | transportuje dwutlenek węgla (ok. 90%), elektrolity, białka, produkty przemiany materii, ciepło; zawiera przeciwciała i fibrynogen |
| krwinki czerwone | erytrocyty | ok. 45% | transportują tlen z płuc do komórek i ok. 10% dwutlenku węgla z komórek do płuc |
| krwinki białe | leukocyty | ok. 0,5% | bronią organizmu przed czynnikami chorobotwórczymi, wytwarzają przeciwciała i heparynę |
| płytki krwi | trombocyty | ok. 0,5% | uczestniczą w krzepnięciu krwi |
Krwinki czerwone – transportowcy tlenu
Erytrocyty to malutkie spłaszczone krążki z wgłębieniem na środku. Taki kształt daje im dużą powierzchnię w stosunku do niewielkiej objętości, więc tlen szybko do nich wnika i szybko je opuszcza – wymiana gazowa przebiega sprawnie. Dojrzałe erytrocyty człowieka (i innych ssaków) nie mają jądra komórkowego ani większości struktur komórkowych. Zamiast tego są wypełnione hemoglobiną – czerwonym barwnikiem, który łączy się z tlenem. Erytrocyty przenoszą tlen z pęcherzyków płucnych do wszystkich komórek ciała, a w drodze powrotnej zabierają tylko ok. 10% dwutlenku węgla – resztę transportuje osocze. Budowa krwinki czerwonej to podręcznikowy przykład związku budowy z funkcją: brak jądra = więcej miejsca na hemoglobinę, płaski kształt = szybka wymiana gazów.
Krwinki białe – obrona
Leukocyty to zróżnicowana grupa komórek, różnych pod względem budowy i funkcji. Łączy je zdolność przedostawania się przez ściany naczyń krwionośnych do tkanek – dzięki temu docierają tam, gdzie pojawia się zagrożenie. Większość leukocytów bierze udział w obronie organizmu przed czynnikami chorobotwórczymi. Niektóre od razu niszczą wszystko, co rozpoznają jako szkodliwe. Inne wytwarzają przeciwciała – specjalne białka, które wykrywają i niszczą patogeny, zanim wywołają chorobę. Część leukocytów produkuje też heparynę: substancję, dzięki której krew płynąca w naczyniach nie krzepnie.
Płytki krwi – łatanie dziur
Zadanie trombocytów uruchamia się, gdy krew zaczyna wypływać z uszkodzonego naczynia: płytki osadzają się na brzegach rany i uruchamiają krzepnięcie krwi. Cały proces opisujemy w osobnej ściądze o krzepnięciu.
Osocze – nie tylko woda
W skład osocza wchodzą woda, sole mineralne, białka oraz w niewielkich ilościach cukry i inne substancje. Osocze odpowiada za transport większości dwutlenku węgla z komórek do płuc, a poza tym przenosi elektrolity, białka i produkty komórkowej przemiany materii. Wśród białek osocza są przeciwciała (wyprodukowane przez leukocyty) oraz fibrynogen, który bierze udział w krzepnięciu. Osocze pozbawione fibrynogenu to surowica.
Trzy funkcje krwi
| Funkcja | Na czym polega | Kto za nią odpowiada |
|---|---|---|
| transportowa | tlen do komórek, dwutlenek węgla do płuc, substancje odżywcze, produkty przemiany materii | erytrocyty (tlen), osocze (dwutlenek węgla i substancje) |
| obronna | niszczenie czynników chorobotwórczych, przeciwciała | leukocyty, przeciwciała w osoczu |
| termoregulacyjna | krew ogrzewa się w pracujących narządach (wątroba, mięśnie) i oddaje ciepło chłodniejszym (np. skórze) | osocze i cała krążąca krew |
Jak zapamiętać?
- Krew = osocze + 3 rodzaje krwinek (czerwone, białe, płytki).
- Erytrocyt: bez jądra, pełen hemoglobiny, płaski jak pączek z dołkiem – wszystko po to, by nosić tlen.
- Leukocyt = strażnik, który wychodzi z naczyń do tkanek i produkuje przeciwciała.
- Trombocyt = plaster: łata dziurę, uruchamia krzepnięcie.
- Dwutlenek węgla: 90% osocze, 10% erytrocyty – nie odwrotnie!
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Krew – skład, funkcje, grupy krwi” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Krzepnięcie krwi krok po kroku: płytki krwi, fibrynogen, fibryna, skrzep i surowica
- Grupy krwi A, B, AB i 0 oraz czynnik Rh: antygeny, przeciwciała i test grupy krwi
- Krwiodawstwo i transfuzja: kto może oddać krew i dlaczego grupy muszą się zgadzać
- Naczynia włosowate a komórki – wymiana substancji
- Karty pracy „Krew – skład, funkcje, grupy krwi” – 3 poziomy (PDF)
- Serce – budowa i praca – karty pracy, 3 poziomy
- Budowa układu krążenia – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ krążenia – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ krwionośny i odpornościowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Z czego składa się krew?
Z osocza (substancji międzykomórkowej) i elementów morfotycznych: krwinek czerwonych, krwinek białych i płytek krwi. Osocze to nieco ponad połowa objętości krwi, erytrocyty ok. 45%, leukocyty i płytki po ok. 0,5%.
Dlaczego erytrocyty nie mają jądra?
Dojrzałe krwinki czerwone człowieka tracą jądro i większość struktur komórkowych, dzięki czemu mieszczą dużo hemoglobiny – barwnika łączącego się z tlenem. To przystosowanie do transportu tlenu.
Co to jest hemoglobina?
Czerwony barwnik znajdujący się w cytoplazmie krwinek czerwonych. Łączy się z tlenem w płucach i oddaje go w komórkach ciała. Nadaje krwi czerwony kolor.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.