Po wypadku, podczas dużej operacji albo w ciężkiej chorobie człowiek może stracić tyle krwi, że jego życie zależy od jednego: czy w szpitalu jest krew do przetoczenia. A tej nie da się wyprodukować w fabryce. Jedynym źródłem jest drugi człowiek, który dobrowolnie i bezpłatnie oddał swoją. Ta ściąga wyjaśnia, czym jest transfuzja, dlaczego grupy muszą się zgadzać i kto może zostać honorowym dawcą krwi.
W skrócie: transfuzja (przetoczenie) to podanie pacjentowi krwi lub preparatów krwiopochodnych (np. osocza, płytek krwi) przy ubytku krwi. Nauka o stosowaniu krwi w lecznictwie to transfuzjologia. Krew niewłaściwej grupy wywołuje gwałtowną, groźną dla życia reakcję – dlatego grupa dawcy i biorcy musi się zgadzać. Dawcą może zostać osoba pełnoletnia, poniżej 65 lat, zdrowa, ważąca co najmniej 50 kg. Po operacji, tatuażu, przekłuciu uszu lub ciała, porodzie, w czasie karmienia piersią i po żółtaczce obowiązuje co najmniej pół roku przerwy. Każdy, kto choć raz oddał krew, jest honorowym dawcą krwi.
Krew ratuje zdrowie i życie
Ubytek krwi związany z krwotokiem, operacją czy chorobą zagraża życiu. Wtedy pacjentowi podaje się krew lub preparaty krwiopochodne – wytworzone z krwi dawców, np. samo osocze albo same płytki krwi. Zabieg ten nazywa się przetoczeniem krwi, czyli transfuzją. Zasadami przechowywania krwi, tego, kiedy i od kogo może być pobrana oraz w jakich sytuacjach przetoczona, zajmuje się transfuzjologia.
Dlaczego grupa krwi musi się zgadzać?
W osoczu biorcy są przeciwciała przeciw antygenom, których nie ma na jego własnych krwinkach. Jeśli dostanie krew z takimi antygenami, przeciwciała zlepią krwinki dawcy. Podręcznik mówi wprost: podanie biorcy krwi o niewłaściwej grupie wywołałoby gwałtowną, groźną dla życia reakcję. Dlatego przed każdą transfuzją oznacza się grupę krwi i czynnik Rh, a bezpiecznie przetacza się krew tej samej grupy. Więcej o antygenach i przeciwciałach znajdziesz w ściądze o grupach krwi.
Kto może zostać dawcą krwi?
| Warunek | Wymaganie |
|---|---|
| wiek | osoba pełnoletnia, która nie ukończyła 65 lat |
| zdrowie | osoba zdrowa |
| masa ciała | co najmniej 50 kg |
| przerwa co najmniej pół roku | po operacji, po wykonaniu tatuażu, po przekłuciu uszu lub innej części ciała, po urodzeniu dziecka, w czasie karmienia piersią; dotyczy też osób, które chorowały na żółtaczkę |
Oddanie krwi jest dobrowolne i bezpłatne. W Polsce każda osoba, która choć raz oddała krew, otrzymuje tytuł honorowego dawcy krwi. Zbieraniem, przechowywaniem i przetwarzaniem krwi zajmują się Regionalne Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa (RCKiK) oraz ich lokalne oddziały.
Krwiodawstwo a społeczeństwo
Decyzja o oddaniu krwi ma ogromne znaczenie społeczne, bo krew jest lekarstwem, którego nie można wyprodukować. Z oddanej krwi powstają też preparaty krwiopochodne, np. osocze i płytki krwi. Dlatego podręcznik proponuje uczniom projekt: ulotkę promującą krwiodawstwo z biologicznym znaczeniem krwi i wykresem liczby zarejestrowanych krwiodawców w województwie.
Jak zapamiętać?
- Transfuzja = przetoczenie; transfuzjologia = nauka o tym.
- Dawca: 18–65 lat, zdrowy, ≥ 50 kg.
- Pół roku przerwy po: operacji, tatuażu, kolczyku, porodzie, karmieniu, żółtaczce.
- Zła grupa = zlepione krwinki = groźna reakcja.
- Krwi nie da się wyprodukować – dlatego każdy honorowy dawca jest ważny.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Krew – skład, funkcje, grupy krwi” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Grupy krwi A, B, AB i 0 oraz czynnik Rh: antygeny, przeciwciała i test grupy krwi
- Skład krwi: osocze, krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi – co robi każdy składnik
- Krzepnięcie krwi krok po kroku: płytki krwi, fibrynogen, fibryna, skrzep i surowica
- Budowa serca – jamy, przegroda, osierdzie
- Karty pracy „Krew – skład, funkcje, grupy krwi” – 3 poziomy (PDF)
- Serce – budowa i praca – karty pracy, 3 poziomy
- Budowa układu krążenia – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ krążenia – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ krwionośny i odpornościowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co to jest transfuzja krwi?
Zabieg polegający na podaniu pacjentowi krwi lub preparatów krwiopochodnych (np. osocza, płytek krwi), inaczej przetoczenie krwi. Stosuje się ją przy ubytku krwi po krwotoku, operacji lub w chorobie zagrażającej życiu.
Kto może oddać krew?
Każda pełnoletnia, zdrowa osoba, która nie ukończyła 65 lat i waży co najmniej 50 kg. Po operacji, tatuażu, przekłuciu uszu lub ciała, porodzie, w czasie karmienia piersią i po żółtaczce trzeba odczekać co najmniej pół roku.
Kto to jest honorowy dawca krwi?
W Polsce tytuł honorowego dawcy krwi otrzymuje każda osoba, która choć raz dobrowolnie i bezpłatnie oddała krew.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.