Przygotowaliśmy karty pracy „Budowa układu krążenia” dla klasy 7 w trzech poziomach trudności. To pierwszy temat działu „Układ krążenia”: z jakich dwóch układów składa się układ krążenia i po co organizmowi „wewnętrzna komunikacja”, jak działa serce-pompa, czym różnią się tętnice, żyły i naczynia włosowate, skąd bierze się tętno i do czego służą zastawki, jak krew krąży w małym i dużym obiegu oraz jakie narządy tworzą układ limfatyczny. Każda karta to 30 zadań w PDF: zadania wyboru, prawda/fałsz, zadania otwarte i kolorowy schemat do podpisania, z kluczem odpowiedzi i skalą ocen. Uczeń wybiera poziom do nauki, rodzic ma klucz do sprawdzenia, a nauczyciel – gotową kartkówkę lub pracę domową.
W skrócie: temat obejmuje zadania układu krwionośnego (transport gazów oddechowych, substancji odżywczych i ciepła) i limfatycznego (transport kwasów tłuszczowych z jelit, obrona przed czynnikami chorobotwórczymi), zamknięty układ krwionośny z sercem jako pompą, budowę i funkcje tętnic, żył i naczyń włosowatych (gruba warstwa mięśniowa, zastawki, śródbłonek, tętno), mały obieg krwi (prawa komora → tętnica płucna → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek), duży obieg krwi (lewa komora → aorta → narządy → żyły → prawy przedsionek), tętnice wieńcowe oraz narządy limfatyczne: migdałki, grasicę, śledzionę i węzły chłonne. Trzy karty PDF: 4, 5 i 6 stron A4, po 30 zadań (46, 55 i 65 pkt). Pierwszy PDF gratis po założeniu konta.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 1. Poziom łatwy – 30 zadań, 46 pkt, 4 strony
14 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 10 otwartych (w tym kolorowy schemat trzech naczyń krwionośnych do rozpoznania, uzupełnianie zdań z ramki, tabela kierunków przepływu krwi). Dla ucznia, który dopiero poznaje temat. Czas: 40 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 2. Poziom średni – 30 zadań, 55 pkt, 5 stron
12 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 12 otwartych (schemat układu limfatycznego 1–5, tabela porównująca naczynia, droga krwi w małym obiegu, tętno i zastawki, błąd w zdaniu, obliczenie: ile litrów krwi pompuje serce na godzinę). Poziom sprawdzianu. Czas: 45 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 3. Poziom zaawansowany – 30 zadań, 65 pkt, 6 stron
10 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 14 otwartych, w tym „Dla mistrza”: schemat dwóch obiegów krwi z pętlami A i B, droga krwi od lewej komory do prawego przedsionka, dwa błędy w tekście, dlaczego serce ma cztery części, ile razy na dobę cała krew przepływa przez serce, projekt doświadczenia z tętnem. Na szóstkę i pod egzamin. Czas: 50 minut.
Co jest w kartach?
| Karta | Wybór A–D | Prawda/fałsz | Otwarte | Punkty | Strony |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Łatwy | 14 | 6 | 10 | 46 | 4 |
| 2. Średni | 12 | 6 | 12 | 55 | 5 |
| 3. Zaawansowany | 10 | 6 | 14 | 65 | 6 |
Lista zagadnień z materiałami
Do każdego zagadnienia z tematu przygotowaliśmy krótką ściągę (artykuł z tabelą i sposobem na zapamiętanie) oraz wskazaliśmy, która karta i które zadania je sprawdzają.
| Zagadnienie | Ściąga | Karta |
|---|---|---|
| Układ krążenia = układ krwionośny + limfatyczny; zadania obu układów | Układ krwionośny i limfatyczny | Karta 1 (zad. 1–2, 18, 23–24, 30), Karta 2 (zad. 1–2, 26), Karta 3 (zad. 6, 16, 27, 29) |
| Serce jako pompa, zamknięty układ krwionośny | Układ krwionośny i limfatyczny | Karta 1 (zad. 3, 7), Karta 2 (zad. 13), Karta 3 (zad. 3, 21) |
| Tętnice, żyły, naczynia włosowate – kierunek przepływu krwi | Tętnice, żyły i naczynia włosowate | Karta 1 (zad. 4–6, 15, 21–22, 29), Karta 2 (zad. 3, 11, 20), Karta 3 (zad. 13, 19) |
| Budowa naczyń a funkcja: ciśnienie, warstwa mięśniowa, zastawki, śródbłonek, tętno | Tętnice, żyły i naczynia włosowate | Karta 1 (zad. 8–11, 16, 19, 27), Karta 2 (zad. 4–7, 14, 18, 22–23, 25), Karta 3 (zad. 1, 4–5, 12, 15, 24–25, 28) |
| Mały obieg krwi (płucny) | Mały i duży obieg krwi | Karta 1 (zad. 12, 17, 25), Karta 2 (zad. 8–9, 15, 21, 24, 30), Karta 3 (zad. 2, 11, 17, 20) |
| Duży obieg krwi (obwodowy), aorta, tętnice wieńcowe | Mały i duży obieg krwi | Karta 1 (zad. 13, 20, 26), Karta 2 (zad. 10, 16, 29), Karta 3 (zad. 8, 10, 17–18) |
| Czteroczęściowe serce rozdziela krew utlenowaną i odtlenowaną | Mały i duży obieg krwi | Karta 2 (zad. 13), Karta 3 (zad. 3, 14, 21, 30) |
| Naczynia włosowate a komórki: wymiana tlenu, glukozy i produktów przemiany materii | Naczynia włosowate a komórki, praca serca | Karta 1 (zad. 30), Karta 2 (zad. 6, 12, 17, 25, 28), Karta 3 (zad. 4, 22, 26) |
| Obliczenia: praca serca (70 skurczów, 70 cm³, ok. 300 l na godzinę) | Naczynia włosowate a komórki, praca serca | Karta 2 (zad. 27), Karta 3 (zad. 7, 23, 30) |
| Narządy układu limfatycznego: migdałki, grasica, śledziona, węzły chłonne | Układ krwionośny i limfatyczny | Karta 1 (zad. 14, 28), Karta 2 (zad. 19), Karta 3 (zad. 9) |
Przykładowe zadania z odpowiedziami
| Poziom | Zadanie | Odpowiedź |
|---|---|---|
| łatwy | Naczynia, którymi krew wypływa z serca, to: A. przewody limfatyczne, B. żyły, C. naczynia włosowate, D. tętnice | D – tętnice (żyłami krew wraca do serca) |
| średni | Wyjaśnij, dlaczego żyły mają zastawki, a tętnice ich nie potrzebują. | W żyłach ciśnienie krwi jest niskie i krew mogłaby się cofać, więc zastawki otwierają się tylko w jedną stronę; w tętnicach krew płynie pod wysokim ciśnieniem wytwarzanym przez skurcze serca i nie cofa się. |
| zaawansowany | Serce przepompowuje ok. 300 l krwi na godzinę, a w organizmie jest ok. 5 l krwi. Ile razy na dobę cała krew przepływa przez serce? | 300 l × 24 h = 7200 l; 7200 l : 5 l = 1440 – cała krew przepływa przez serce ok. 1440 razy na dobę. |
Jak korzystać z trzech poziomów?
- Zacznij od karty łatwej, żeby sprawdzić, czy uczeń rozróżnia tętnice, żyły i naczynia włosowate, wie, gdzie zaczyna się i kończy każdy obieg krwi, i potrafi wymienić narządy układu limfatycznego. Wynik poniżej 50% oznacza, że warto najpierw przeczytać ściągi z tabeli powyżej.
- Kartę średnią rozwiąż na 2–3 dni przed sprawdzianem; to poziom typowej klasówki z tematu, z tabelą naczyń, drogą krwi w małym obiegu, schematem układu limfatycznego i obliczeniem pracy serca.
- Kartę zaawansowaną zostaw na koniec: zadania wymagają analizy schematu obiegów, poprawiania błędów i uzasadniania, jak na egzaminie ósmoklasisty.
- Rodzicu: w kluczu przy zadaniach otwartych są przykładowe odpowiedzi i liczba punktów za każdy element, więc sprawdzenie zajmie kilka minut.
- Nauczyciel może dać uczniom różne poziomy w jednej klasie; wszystkie karty mają ten sam temat i podobną budowę.
Skala ocen
| Ocena | Karta 1 (46 pkt) | Karta 2 (55 pkt) | Karta 3 (65 pkt) |
|---|---|---|---|
| celujący | od 41 | od 50 | od 58 |
| bardzo dobry | od 37 | od 44 | od 52 |
| dobry | od 32 | od 38 | od 46 |
| dostateczny | od 23 | od 28 | od 32 |
| dopuszczający | od 14 | od 16 | od 20 |
Inne materiały z działu „Układ krążenia”
- Układ krążenia: układ krwionośny i limfatyczny – zadania i budowa (ściąga)
- Tętnice, żyły i naczynia włosowate – budowa, funkcje, zastawki i tętno (ściąga)
- Mały i duży obieg krwi – droga krwi przez serce krok po kroku (ściąga)
- Naczynia włosowate a komórki: wymiana substancji i praca serca (ściąga)
- Układ krążenia – co trzeba umieć na sprawdzian? (NaCoBeZU)
- Powtórka: układ pokarmowy – karty pracy, 3 poziomy
- Wszystkie materiały z działu „Układ krwionośny i odpornościowy”
Najczęstsze pytania
Jak pobrać karty pracy „Budowa układu krążenia”?
Kliknij przycisk pobierania przy wybranej karcie. Po założeniu konta pierwszy PDF dostajesz gratis, kolejne pobrania kupujesz w pakietach od 5 zł (1, 3 lub 5 plików). Każdy poziom to osobny plik PDF i osobne pobranie.
Czy do kart są odpowiedzi?
Tak. Każda karta kończy się kluczem odpowiedzi z punktacją za poszczególne zadania i skalą ocen. W zadaniach otwartych uznajemy każdą odpowiedź poprawną merytorycznie, także sformułowaną innymi słowami.
Czym różnią się trzy poziomy?
Poziom łatwy sprawdza podstawy: z czego składa się układ krążenia, co robi serce, czym różnią się tętnice, żyły i naczynia włosowate, gdzie zaczyna się i kończy mały i duży obieg krwi, jakie narządy należą do układu limfatycznego. Poziom średni to typowy sprawdzian: tabela porównująca naczynia, droga krwi w małym obiegu, tętno, zastawki, schemat układu limfatycznego i obliczenie, ile krwi pompuje serce na godzinę. Poziom zaawansowany wymaga analizy schematu obiegów, poprawiania błędów w tekście, uzasadniania związku budowy z funkcją, obliczeń dla całej doby i zaplanowania doświadczenia z tętnem.
Dla której klasy są te karty?
Dla klasy 7 szkoły podstawowej, pierwszy temat działu „Układ krążenia” (biologia). Budowa naczyń krwionośnych i dwa obiegi krwi to również stały temat egzaminu ósmoklasisty, więc poziom zaawansowany przyda się przy powtórce.
Ile czasu zajmuje rozwiązanie jednej karty?
Około 40 minut (poziom łatwy), 45 minut (średni) i 50 minut (zaawansowany). Każda karta ma 30 zadań.