Przygotowaliśmy karty pracy „Układ wydalniczy i powstawanie moczu” dla klasy 7 w trzech poziomach trudności. To czwarty temat działu „Układ oddechowy i układ wydalniczy”: czym jest wydalanie i które narządy w nim uczestniczą (nerki, skóra, płuca), jak zbudowany jest układ moczowy (nerki, moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa), co widać w przekroju nerki (kora, rdzeń, miedniczka nerkowa), czym jest nefron i ciałko nerkowe oraz jak w trzech etapach – filtracji, wchłaniania zwrotnego i wydzielania – z krwi powstaje mocz pierwotny, a z niego mocz ostateczny. Każda karta to 30 zadań w PDF: zadania wyboru, prawda/fałsz, zadania otwarte i kolorowy schemat, z kluczem odpowiedzi i skalą ocen. Uczeń wybiera poziom do nauki, rodzic ma klucz do sprawdzenia, a nauczyciel – gotową kartkówkę lub pracę domową.
W skrócie: temat obejmuje wydalanie – usuwanie z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii (dwutlenek węgla, nadmiar wody, sole mineralne, mocznik powstający z przemiany białek i kwasów nukleinowych) przez płuca, skórę i przede wszystkim nerki; budowę układu moczowego (dwie nerki w kształcie fasoli, dwa moczowody, pęcherz moczowy o pojemności 250–500 ml, cewka moczowa) i budowę nerki (kora, rdzeń, miedniczka nerkowa, ok. 1 mln nefronów, ciałko nerkowe = kłębuszek naczyń włosowatych + torebka kłębuszka, kanalik nerkowy); trzy etapy powstawania moczu – filtracja w ciałku nerkowym (mocz pierwotny, 150–180 l na dobę, bez krwinek i białek), wchłanianie zwrotne w kanaliku (cała glukoza, witaminy i aminokwasy, woda i sole w ilościach potrzebnych) i wydzielanie (np. produkty przemiany leków) – oraz porównanie moczu pierwotnego z ostatecznym (ok. 1,5 l na dobę, ok. 95% wody, mocznik, sole mineralne, odczyn kwaśny do obojętnego; bez glukozy, aminokwasów i białek). Trzy karty PDF: 4, 4 i 6 stron A4, po 30 zadań (48, 57 i 72 pkt). Pierwszy PDF gratis po założeniu konta.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 1. Poziom łatwy – 30 zadań, 48 pkt, 4 strony
14 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 10 otwartych (w tym kolorowy schemat układu moczowego z narządami 1–4 do podpisania, uzupełnianie zdań, produkty przemiany materii, co dzieje się z krwią w nerkach, kora i rdzeń nerki, tabela narząd–funkcja, kolejność trzech etapów, budowa nefronu, mocz pierwotny a osocze). Dla ucznia, który dopiero poznaje temat. Czas: 40 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 2. Poziom średni – 30 zadań, 57 pkt, 4 strony
12 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 12 otwartych (schemat przekroju nerki 1–5, tabela narządów wydalniczych i ich wydalin, dlaczego układ wydalniczy ratuje przed zatruciem, błąd w zdaniu o nefronie, opis filtracji, co wraca do krwi w całości, zagęszczanie moczu, obliczenie 150 l : 1,5 l, tabela mocz pierwotny–ostateczny, składniki, których nie powinno być w moczu, produkty przemiany leków). Poziom sprawdzianu. Czas: 45 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 3. Poziom zaawansowany – 30 zadań, 72 pkt, 6 stron
10 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 14 otwartych, w tym „Dla mistrza”: schemat nefronu z elementami 1–4 i procesami A i B, tabela trzech etapów (gdzie, co, w którą stronę), dwa błędy w tekście, skład krwi w tętnicy i żyle nerkowej, interpretacja wyniku badania moczu (glukoza i aminokwasy, białka), zagęszczenie moczu u osoby spoconej, obliczenie procentu wody wracającej do krwi, trzy narządy wydalnicze, projekt doświadczenia o wpływie picia na objętość moczu, ocena zdania o moczu pierwotnym, 5 pytań P/F dla kolegi, instrukcja dla rodzica „Jak wytłumaczyć dziecku, jak pracują nerki”. Na szóstkę i pod egzamin. Czas: 50 minut.
Co jest w kartach?
| Karta | Wybór A–D | Prawda/fałsz | Otwarte | Punkty | Strony |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Łatwy | 14 | 6 | 10 | 48 | 4 |
| 2. Średni | 12 | 6 | 12 | 57 | 4 |
| 3. Zaawansowany | 10 | 6 | 14 | 72 | 6 |
Lista zagadnień z materiałami
Do każdego zagadnienia z tematu przygotowaliśmy krótką ściągę (artykuł z tabelą i sposobem na zapamiętanie) oraz wskazaliśmy, która karta sprawdza je najdokładniej.
| Zagadnienie | Ściąga | Karta |
|---|---|---|
| Wydalanie: zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii (dwutlenek węgla, woda, sole mineralne, mocznik), narządy wydalnicze – nerki (mocz), skóra (pot), płuca (wydychane powietrze) | Wydalanie i narządy wydalnicze | Karta 1 (zad. 1–5, 15–16, 22–24, 30), Karta 2 (zad. 1–4, 20–21), Karta 3 (zad. 1, 20, 25) |
| Budowa układu moczowego (nerki, moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa) i nerki (kora, rdzeń, miedniczka nerkowa, nefron, ciałko nerkowe, kanaliki zbiorcze) | Budowa układu moczowego i nerki | Karta 1 (zad. 6–11, 17–18, 21, 25–26, 28), Karta 2 (zad. 5–7, 19, 22), Karta 3 (zad. 2, 9–11, 16–17) |
| Trzy etapy powstawania moczu: filtracja w ciałku nerkowym, wchłanianie zwrotne w kanaliku nerkowym, wydzielanie; mocz pierwotny; liczby 150–180 l i 1,5 l | Powstawanie moczu – filtracja, wchłanianie zwrotne, wydzielanie | Karta 1 (zad. 12–13, 20, 27, 29), Karta 2 (zad. 8–11, 13–15, 23–26, 30), Karta 3 (zad. 3–6, 12–13, 17–19, 21–24, 27, 29–30) |
| Mocz pierwotny a mocz ostateczny: skład, odczyn, zawartość wody, glukozy, aminokwasów i soli mineralnych; co nie powinno znaleźć się w moczu zdrowego człowieka | Mocz pierwotny a mocz ostateczny | Karta 1 (zad. 14, 19, 29), Karta 2 (zad. 12, 16–18, 27–29), Karta 3 (zad. 7–8, 14–15, 26, 28–29) |
Przykładowe zadania z odpowiedziami
| Poziom | Zadanie | Odpowiedź |
|---|---|---|
| łatwy | Układ moczowy tworzą: A. dwie nerki, dwa moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa, B. nerki, wątroba, jelito grube i odbyt, C. płuca, tchawica i oskrzela, D. nerki, serce i naczynia krwionośne | A – układ moczowy składa się z dwóch nerek, odchodzących od nich dwóch moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej |
| średni | Podczas wchłaniania zwrotnego do krwi wraca w całości: A. produkty przemiany leków, B. glukoza, witaminy i aminokwasy, C. mocznik, D. woda | B – w kanaliku nerkowym z moczu pierwotnego ponownie wchłaniana jest cała ilość glukozy, witamin i aminokwasów, a woda i sole mineralne – tylko w ilościach potrzebnych organizmowi |
| zaawansowany | Nerki w ciągu doby wytwarzają ok. 150–180 l moczu pierwotnego, a człowiek oddaje ok. 1,5 l moczu ostatecznego. Wynika z tego, że: A. około 99% objętości moczu pierwotnego wraca do krwi podczas wchłaniania zwrotnego, B. większość moczu pierwotnego jest magazynowana w pęcherzu, C. nerki wydalają więcej wody, niż filtrują, D. wchłanianie zwrotne nie dotyczy wody | A – z 150–180 l przesączu zostaje ok. 1,5 l, czyli około 1%; reszta wody wraca do krwi w kanalikach nerkowych |
Jak korzystać z trzech poziomów?
- Zacznij od karty łatwej, żeby sprawdzić, czy uczeń wie, co to wydalanie, zna narządy układu moczowego i kolejność trzech etapów powstawania moczu. Wynik poniżej 50% oznacza, że warto najpierw przeczytać ściągi z tabeli powyżej.
- Kartę średnią rozwiąż na 2–3 dni przed sprawdzianem; to poziom typowej klasówki z tematu, ze schematem nerki, opisem filtracji i tabelą porównującą mocz pierwotny z ostatecznym.
- Kartę zaawansowaną zostaw na koniec: zadania wymagają analizy schematu nefronu, interpretacji wyników badania moczu, obliczeń i uzasadniania, jak na egzaminie ósmoklasisty.
- Rodzicu: w kluczu przy zadaniach otwartych są przykładowe odpowiedzi i liczba punktów za każdy element, więc sprawdzenie zajmie kilka minut. Przy okazji możecie porozmawiać o tym, dlaczego w upalny dzień oddajemy mniej moczu, a po wypiciu dużej ilości wody – więcej.
- Nauczyciel może dać uczniom różne poziomy w jednej klasie; wszystkie karty mają ten sam temat i podobną budowę.
Skala ocen
| Ocena | Karta 1 (48 pkt) | Karta 2 (57 pkt) | Karta 3 (72 pkt) |
|---|---|---|---|
| celujący | od 43 | od 51 | od 65 |
| bardzo dobry | od 38 | od 46 | od 58 |
| dobry | od 34 | od 40 | od 50 |
| dostateczny | od 24 | od 28 | od 36 |
| dopuszczający | od 14 | od 17 | od 22 |
Inne materiały z działu
- Wydalanie i narządy wydalnicze: nerki, skóra, płuca, mocznik (ściąga)
- Budowa układu moczowego i nerki: moczowody, pęcherz, cewka, nefron (ściąga)
- Powstawanie moczu: filtracja, wchłanianie zwrotne, wydzielanie (ściąga)
- Mocz pierwotny a mocz ostateczny – porównanie (ściąga)
- Zdrowie układu oddechowego – karty pracy, 3 poziomy (poprzedni temat)
- Wymiana gazowa i pojemność płuc – karty pracy, 3 poziomy
- Wymiana gazowa w płucach i tkankach (ściąga)
- Skład krwi: osocze, erytrocyty, leukocyty, płytki krwi (ściąga)
- Naczynia włosowate a komórki – wymiana substancji (ściąga)
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- NaCoBeZU: układ pokarmowy i moczowy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z kategorii „Układ moczowy”
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Najczęstsze pytania
Jak pobrać karty pracy „Układ wydalniczy i powstawanie moczu”?
Kliknij przycisk pobierania przy wybranej karcie. Po założeniu konta pierwszy PDF dostajesz gratis, kolejne pobrania kupujesz w pakietach od 5 zł (1, 3 lub 5 plików). Każdy poziom to osobny plik PDF i osobne pobranie.
Czy do kart są odpowiedzi?
Tak. Każda karta kończy się kluczem odpowiedzi z punktacją za poszczególne zadania i skalą ocen. W zadaniach otwartych uznajemy każdą odpowiedź poprawną merytorycznie, także sformułowaną innymi słowami.
Czym różnią się trzy poziomy?
Poziom łatwy sprawdza podstawy: co to jest wydalanie, które narządy usuwają mocznik, dwutlenek węgla i wodę, z czego składa się układ moczowy, jak zbudowana jest nerka i jakie są trzy etapy powstawania moczu. Poziom średni to typowy sprawdzian: schemat przekroju nerki, nefron i ciałko nerkowe, opis filtracji, wchłaniania zwrotnego i wydzielania, obliczenia na liczbach z podręcznika i porównanie moczu pierwotnego z ostatecznym w tabeli. Poziom zaawansowany wymaga analizy schematu nefronu ze strzałkami, tabeli trzech etapów, poprawienia błędów w tekście, interpretacji wyniku badania moczu (glukoza, białka), obliczeń procentowych, zaplanowania doświadczenia i napisania instrukcji dla rodzica.
Dla której klasy są te karty?
Dla klasy 7 szkoły podstawowej, dział „Układ oddechowy i układ wydalniczy” (biologia), temat o budowie układu moczowego i powstawaniu moczu. Nerki, nefron i trzy etapy powstawania moczu pojawiają się też na egzaminie ósmoklasisty, dlatego poziom zaawansowany sprawdzi się przy powtórce.
Ile czasu zajmuje rozwiązanie jednej karty?
Około 40 minut (poziom łatwy), 45 minut (średni) i 50 minut (zaawansowany). Każda karta ma 30 zadań.