Przygotowaliśmy karty pracy „Zdrowie układu oddechowego” dla klasy 7 w trzech poziomach trudności. To trzeci temat działu „Układ oddechowy i układ wydalniczy”: choroby układu oddechowego (wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, angina, gruźlica) z ich przyczynami, objawami, zagrożeniami i profilaktyką, rodzaje zanieczyszczeń powietrza i smog, całkowita pojemność płuc na wykresie spirometrycznym oraz skutki palenia papierosów: substancje z dymu, POChP, rozedma, nowotwory płuc, bierne palenie i niedopałki. Każda karta to 30 zadań w PDF: zadania wyboru, prawda/fałsz, zadania otwarte i kolorowy schemat, z kluczem odpowiedzi i skalą ocen. Uczeń wybiera poziom do nauki, rodzic ma klucz do sprawdzenia, a nauczyciel – gotową kartkówkę lub pracę domową.
W skrócie: temat obejmuje cztery choroby z podręcznika – wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych (katar, przeziębienie, grypa; wirusy, droga kropelkowa, nie leczy się ich antybiotykami), zapalenie oskrzeli (silny kaszel, ryzyko zapalenia płuc i astmy), anginę (bakterie – paciorkowce, ropne nacieki na migdałkach, powikłania, leczenie antybiotykami) i gruźlicę (prątki gruźlicy, choroba społeczna, szczepienia noworodków) – oraz profilaktykę każdej z nich. Dalej: zanieczyszczenia powietrza biologiczne, pyłowe (naturalne i antropogeniczne) i przemysłowe, smog i monitoring powietrza (pył zawieszony, benzen, tlenki węgla, siarki i azotu), całkowita pojemność płuc (zapasowa wdechowa 2,5 dm³, oddechowa 0,5 dm³, zapasowa wydechowa 1,2 dm³, zalegająca 1,2 dm³) oraz palenie tytoniu: ponad 7 mln zgonów rocznie według WHO, ok. 40 substancji rakotwórczych w dymie, POChP i rozedma płuc, nowotwory płuc, bierne palenie (40–60% trucizn w strumieniu bocznym) i niedopałki. Trzy karty PDF: 4, 6 i 6 stron A4, po 30 zadań (49, 59 i 73 pkt). Pierwszy PDF gratis po założeniu konta.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 1. Poziom łatwy – 30 zadań, 49 pkt, 4 strony
14 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 10 otwartych (w tym kolorowy schemat układu oddechowego z miejscami chorób 1–3 do podpisania, uzupełnianie zdań, objawy grypy i zasady leczenia, profilaktyka, tabela rodzajów zanieczyszczeń powietrza, smog, choroby wywołane dymem tytoniowym, niedopałki). Dla ucznia, który dopiero poznaje temat. Czas: 40 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 2. Poziom średni – 30 zadań, 59 pkt, 6 stron
12 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 12 otwartych (wykres spirometryczny z pojemnościami A–D, tabela czterech chorób – przyczyna i objaw, dlaczego leczyć infekcję do końca, błąd w zdaniu o gruźlicy, przyporządkowanie zanieczyszczeń B/P/Z, jak powstaje smog, obliczenie całkowitej pojemności płuc, mechanizm POChP, bierne palenie, substancje z dymu i ich zastosowania, diagnoza anginy, badania w profilaktyce nowotworów). Poziom sprawdzianu. Czas: 45 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 3. Poziom zaawansowany – 30 zadań, 73 pkt, 6 stron
10 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 14 otwartych, w tym „Dla mistrza”: schemat papierosa z trzema strumieniami dymu A–C (nazwy, procenty trucizn, bierne palenie), tabela angina–gruźlica, dwa błędy w tekście o grypie, obliczenie pojemności życiowej z wykresu, spirometria u palacza, diagnoza przypadku gruźlicy, projekt badania smogu w sezonie grzewczym, ocena zdania „smog to zwykła mgła”, trzy etapy POChP, czynniki ryzyka nowotworów płuc, argumenty przeciw paleniu, instrukcja dla rodzica „Jak chronić dziecko przed chorobami układu oddechowego”. Na szóstkę i pod egzamin. Czas: 50 minut.
Co jest w kartach?
| Karta | Wybór A–D | Prawda/fałsz | Otwarte | Punkty | Strony |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Łatwy | 14 | 6 | 10 | 49 | 4 |
| 2. Średni | 12 | 6 | 12 | 59 | 6 |
| 3. Zaawansowany | 10 | 6 | 14 | 73 | 6 |
Lista zagadnień z materiałami
Do każdego zagadnienia z tematu przygotowaliśmy krótką ściągę (artykuł z tabelą i sposobem na zapamiętanie) oraz wskazaliśmy, która karta sprawdza je najdokładniej.
| Zagadnienie | Ściąga | Karta |
|---|---|---|
| Wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych (katar, przeziębienie, grypa) i zapalenie oskrzeli: przyczyny, objawy, dlaczego nie antybiotyki, leczenie do końca, profilaktyka | Infekcje wirusowe i zapalenie oskrzeli | Karta 1 (zad. 1–3, 8, 15–16, 22–25, 30), Karta 2 (zad. 1–3, 20–21), Karta 3 (zad. 1–2, 19, 29–30) |
| Angina (paciorkowce, ropne nacieki, powikłania, antybiotyki) i gruźlica (prątki, choroba społeczna, szczepienia) | Angina i gruźlica | Karta 1 (zad. 4–7, 17, 21), Karta 2 (zad. 4–7, 13–14, 20, 22, 29), Karta 3 (zad. 3, 11, 18, 22) |
| Zanieczyszczenia powietrza biologiczne, pyłowe i przemysłowe, smog, monitoring powietrza (pył zawieszony, benzen, tlenki) | Zanieczyszczenia powietrza i smog | Karta 1 (zad. 9–11, 18, 26–27), Karta 2 (zad. 8–9, 16, 23–24), Karta 3 (zad. 6–7, 13, 23–24) |
| Całkowita pojemność płuc: wykres spirometryczny, pojemność zapasowa wdechowa, oddechowa, zapasowa wydechowa i zalegająca, obliczenia | Całkowita pojemność płuc i wykres spirometryczny | Karta 2 (zad. 10–11, 15, 19, 25), Karta 3 (zad. 4–5, 12, 20–21) |
| Palenie papierosów: substancje z dymu, POChP i rozedma płuc, nowotwory płuc i ich profilaktyka, bierne palenie, niedopałki, argumenty przeciw paleniu | Palenie papierosów – skutki dla zdrowia i środowiska | Karta 1 (zad. 12–14, 19–20, 28–29), Karta 2 (zad. 12, 17–18, 26–28, 30), Karta 3 (zad. 8–10, 14–17, 21, 25–28) |
Przykładowe zadania z odpowiedziami
| Poziom | Zadanie | Odpowiedź |
|---|---|---|
| łatwy | Przed gruźlicą chronią przede wszystkim: A. antybiotyki przyjmowane co roku, B. okulary przeciwsłoneczne, C. maści rozgrzewające, D. szczepienia ochronne noworodków i niemowląt | D – gruźlica to choroba bakteryjna przenoszona drogą kropelkową; podstawą profilaktyki są szczepienia ochronne noworodków i niemowląt oraz zdrowy tryb życia |
| średni | Grypy nie leczy się antybiotykami, ponieważ: A. wywołują ją wirusy, a antybiotyki na nie nie działają – organizm sam musi zwalczyć infekcję, B. antybiotyki są za drogie, C. grypa mija sama w ciągu jednego dnia, D. antybiotyki działają tylko na zarodniki grzybów | A – infekcji wywołanych przez wirusy nie leczy się antybiotykami; chory powinien odpoczywać, jeść lekkostrawne posiłki, pić dużo płynów i przyjmować leki zalecone przez lekarza |
| zaawansowany | Osoba o całkowitej pojemności płuc 5,4 dm³ ma pojemność życiową: A. 6,6 dm³, bo do całkowitej pojemności dodaje się pojemność zalegającą, B. 4,2 dm³, bo od całkowitej pojemności trzeba odjąć pojemność zalegającą 1,2 dm³, C. 5,4 dm³, bo to ta sama wielkość, D. 0,5 dm³, bo tyle wynosi spokojny oddech | B – całkowita pojemność płuc to pojemność życiowa plus zalegająca (powietrze, które zawsze zostaje w płucach): 5,4 − 1,2 = 4,2 dm³ |
Jak korzystać z trzech poziomów?
- Zacznij od karty łatwej, żeby sprawdzić, czy uczeń odróżnia choroby wirusowe od bakteryjnych, zna rodzaje zanieczyszczeń powietrza i wie, czym grozi palenie. Wynik poniżej 50% oznacza, że warto najpierw przeczytać ściągi z tabeli powyżej.
- Kartę średnią rozwiąż na 2–3 dni przed sprawdzianem; to poziom typowej klasówki z tematu, z wykresem spirometrycznym, tabelą chorób i mechanizmem POChP.
- Kartę zaawansowaną zostaw na koniec: zadania wymagają analizy schematu, porównań, poprawiania błędów, diagnozy przypadku i formułowania argumentów, jak na egzaminie ósmoklasisty.
- Rodzicu: w kluczu przy zadaniach otwartych są przykładowe odpowiedzi i liczba punktów za każdy element, więc sprawdzenie zajmie kilka minut. Przy okazji możecie sprawdzić w internecie stan powietrza w waszej miejscowości i porozmawiać o tym, dlaczego warto wyleczyć katar do końca.
- Nauczyciel może dać uczniom różne poziomy w jednej klasie; wszystkie karty mają ten sam temat i podobną budowę.
Skala ocen
| Ocena | Karta 1 (49 pkt) | Karta 2 (59 pkt) | Karta 3 (73 pkt) |
|---|---|---|---|
| celujący | od 44 | od 53 | od 66 |
| bardzo dobry | od 39 | od 47 | od 58 |
| dobry | od 34 | od 41 | od 51 |
| dostateczny | od 24 | od 30 | od 36 |
| dopuszczający | od 15 | od 18 | od 22 |
Inne materiały z działu „Układ oddechowy”
- Infekcje wirusowe (grypa, przeziębienie) i zapalenie oskrzeli – profilaktyka (ściąga)
- Angina i gruźlica: przyczyny, objawy, powikłania, profilaktyka (ściąga)
- Zanieczyszczenia powietrza i smog: rodzaje i skutki dla zdrowia (ściąga)
- Całkowita pojemność płuc i wykres spirometryczny (ściąga)
- Palenie papierosów: POChP, rozedma, bierne palenie (ściąga)
- Wymiana gazowa i pojemność płuc – karty pracy, 3 poziomy (poprzedni temat)
- Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc – karty pracy, 3 poziomy
- Pojemność życiowa płuc, spirometria i doświadczenie ze słojem (ściąga)
- Skład powietrza wdychanego i wydychanego (ściąga)
- Budowa płuc: pęcherzyki płucne, płaty, opłucna (ściąga)
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Najczęstsze pytania
Jak pobrać karty pracy „Zdrowie układu oddechowego”?
Kliknij przycisk pobierania przy wybranej karcie. Po założeniu konta pierwszy PDF dostajesz gratis, kolejne pobrania kupujesz w pakietach od 5 zł (1, 3 lub 5 plików). Każdy poziom to osobny plik PDF i osobne pobranie.
Czy do kart są odpowiedzi?
Tak. Każda karta kończy się kluczem odpowiedzi z punktacją za poszczególne zadania i skalą ocen. W zadaniach otwartych uznajemy każdą odpowiedź poprawną merytorycznie, także sformułowaną innymi słowami.
Czym różnią się trzy poziomy?
Poziom łatwy sprawdza podstawy: co wywołuje katar, grypę, anginę i gruźlicę, dlaczego infekcji wirusowych nie leczy się antybiotykami, czym jest smog, jakie są rodzaje zanieczyszczeń powietrza i czym grozi palenie. Poziom średni to typowy sprawdzian: wykres spirometryczny z czterema pojemnościami płuc, tabela czterech chorób, przyporządkowanie zanieczyszczeń, obliczenie całkowitej pojemności płuc, mechanizm POChP, bierne palenie, diagnoza anginy. Poziom zaawansowany wymaga analizy schematu trzech strumieni dymu, porównania anginy z gruźlicą w tabeli, poprawienia błędów w tekście, diagnozy przypadku gruźlicy, zaplanowania badania smogu, sformułowania argumentów przeciw paleniu i napisania instrukcji dla rodzica.
Dla której klasy są te karty?
Dla klasy 7 szkoły podstawowej, dział „Układ oddechowy i układ wydalniczy” (biologia), temat o zdrowiu układu oddechowego: choroby, zanieczyszczenia powietrza i palenie tytoniu. Profilaktyka chorób układu oddechowego i skutki palenia pojawiają się też na egzaminie ósmoklasisty, dlatego poziom zaawansowany sprawdzi się przy powtórce.
Ile czasu zajmuje rozwiązanie jednej karty?
Około 40 minut (poziom łatwy), 45 minut (średni) i 50 minut (zaawansowany). Każda karta ma 30 zadań.