W poprzednim temacie poznaliśmy pojemność życiową płuc – około 4000 cm³ u zdrowego dorosłego. Ale czy po najgłębszym wydechu płuca są puste? Nie: część powietrza zostaje w nich zawsze. Dlatego podręcznik w rozdziale „Więcej na temat” wprowadza całkowitą pojemność płuc i cztery wielkości, które lekarz odczytuje z wykresu spirometrycznego. W tej ściądze tłumaczymy je po kolei i pokazujemy, jak liczyć.
W skrócie: pojemność płuc ma wiele znaczeń. Pojemność życiowa płuc wynosi od 4,0 do 4,5 dm³. Część powietrza zalega stale w płucach – to pojemność zalegająca. Pojemność zalegająca razem z pojemnością życiową stanowi całkowitą pojemność płuc, która wynosi od 5,0 do 6,0 dm³. Na wykresie z badania spirometrem dla osoby o całkowitej pojemności 5,4 dm³ widać: pojemność zapasową wdechową – 2,5 dm³ (ile można zaczerpnąć przy maksymalnym wdechu), pojemność oddechową – 0,5 dm³ (ile wymieniamy podczas spokojnego wdechu i wydechu), pojemność zapasową wydechową – 1,2 dm³ (ile można usunąć przy pogłębionym wydechu) i pojemność zalegającą – 1,2 dm³ (zawsze w płucach).
Cztery pojemności z wykresu – tabela
| Pojemność | Co oznacza? | Wartość na wykresie z podręcznika |
|---|---|---|
| zapasowa wdechowa | ilość powietrza, którą można zaczerpnąć przy maksymalnym wdechu (ponad spokojny wdech) | 2,5 dm³ |
| oddechowa | ilość powietrza wymieniana podczas spokojnego wdechu i wydechu | 0,5 dm³ |
| zapasowa wydechowa | ilość powietrza, którą można usunąć przy pogłębionym wydechu (poniżej spokojnego wydechu) | 1,2 dm³ |
| zalegająca | ilość powietrza, która zawsze znajduje się w płucach – nawet po maksymalnym wydechu | 1,2 dm³ |
| życiowa | zapasowa wdechowa + oddechowa + zapasowa wydechowa (maksymalny wydech po maksymalnym wdechu) | 2,5 + 0,5 + 1,2 = 4,2 dm³ (norma 4,0–4,5 dm³) |
| całkowita | życiowa + zalegająca | 4,2 + 1,2 = 5,4 dm³ (norma 5,0–6,0 dm³) |
Jak czytać wykres spirometryczny?
Na wykresie z badania spirometrem oś pozioma to czas, a pionowa – objętość powietrza w płucach. Małe, równe fale to spokojne oddechy: różnica między ich szczytem a dołkiem to pojemność oddechowa, 0,5 dm³. Wysoki szczyt to maksymalny wdech – od szczytu spokojnej fali do wierzchołka mieści się pojemność zapasowa wdechowa, 2,5 dm³. Głęboka dolina to maksymalny wydech – od dołka spokojnej fali do dna doliny to pojemność zapasowa wydechowa, 1,2 dm³. Poniżej dna doliny, aż do zera, zostaje pojemność zalegająca, 1,2 dm³ – tego powietrza nie da się wydmuchać. Cała wysokość od dna doliny do wierzchołka to pojemność życiowa, a od zera do wierzchołka – całkowita pojemność płuc.
Przykład obliczenia
Osoba z wykresu: 2,5 dm³ + 0,5 dm³ + 1,2 dm³ = 4,2 dm³ pojemności życiowej – mieści się w zakresie 4,0–4,5 dm³. Dodajemy pojemność zalegającą: 4,2 + 1,2 = 5,4 dm³ całkowitej pojemności płuc – mieści się w zakresie 5,0–6,0 dm³. W zadaniach odwrotnych: od całkowitej pojemności odejmij zalegającą, aby otrzymać życiową (5,4 − 1,2 = 4,2 dm³).
Po co lekarzowi te liczby?
Badając płuca, określa się także inne parametry niż sama pojemność życiowa – właśnie te z wykresu. Spirometria pozwala ocenić, czy układ oddechowy pracuje prawidłowo, dlatego podręcznik wymienia ją wśród kontrolnych badań zalecanych w profilaktyce nowotworów płuc, szczególnie u osób palących. Dym tytoniowy uszkadza pęcherzyki płucne i utrudnia przepływ powietrza w drogach oddechowych, więc u osoby z POChP wynik spirometrii będzie gorszy niż u zdrowej.
Jak zapamiętać?
- Oddechowa 0,5 – „pół litra na spokojny oddech”.
- Zapasowa wdechowa 2,5 – największa rezerwa, „ile jeszcze wciągnę”.
- Zapasowa wydechowa 1,2 – „ile jeszcze wypchnę”.
- Zalegająca 1,2 – „zostaje zawsze”, nie wchodzi do życiowej.
- Życiowa 4,0–4,5 (trzy pojemności razem); całkowita 5,0–6,0 (życiowa + zalegająca).
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Zdrowie układu oddechowego” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Palenie papierosów: substancje z dymu, POChP, rozedma, nowotwory płuc i bierne palenie
- Zanieczyszczenia powietrza i smog: biologiczne, pyłowe, przemysłowe – skąd się biorą i jak szkodzą
- Infekcje wirusowe dróg oddechowych
- Pojemność życiowa płuc, spirometria i doświadczenie ze słojem
- Wentylacja płuc: wdech i wydech, przepona, mięśnie międzyżebrowe
- Karty pracy „Zdrowie układu oddechowego” – 3 poziomy (PDF)
- Wymiana gazowa i pojemność płuc – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co to jest całkowita pojemność płuc?
To pojemność życiowa płuc (4,0–4,5 dm³) razem z pojemnością zalegającą, czyli powietrzem, które stale zalega w płucach. Całkowita pojemność płuc wynosi od 5,0 do 6,0 dm³.
Co to jest pojemność zalegająca?
Ilość powietrza, która zawsze znajduje się w płucach, nawet po maksymalnym wydechu. Na wykresie z podręcznika wynosi 1,2 dm³. Nie wchodzi w skład pojemności życiowej.
Ile wynosi pojemność oddechowa?
Około 0,5 dm³ – tyle powietrza wymieniamy podczas spokojnego wdechu i wydechu. Pojemność zapasowa wdechowa to 2,5 dm³, a zapasowa wydechowa 1,2 dm³ (dane dla osoby o całkowitej pojemności płuc 5,4 dm³).
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.