Zimowy poranek, nad miastem wisi szara „mgła”, a w aplikacji pogodowej świeci czerwony komunikat o jakości powietrza. To smog – jedno z największych zagrożeń dla układu oddechowego. Wraz z wdychanym powietrzem do płuc trafiają wszystkie jego zanieczyszczenia, a podręcznik dzieli je na trzy grupy. W tej ściądze zebraliśmy je w tabeli, wyjaśniamy, skąd bierze się smog, i podpowiadamy, co mierzą stacje monitoringu powietrza.
W skrócie: wraz z wdychanym powietrzem do układu oddechowego trafiają wszystkie jego zanieczyszczenia: biologiczne (wirusy, bakterie i ich przetrwalniki, zarodniki grzybów, pyłki roślin nasiennych), pyłowe – naturalne (pyły z wybuchów wulkanów, pożarów, wietrzenia skał) i antropogeniczne (produkty spalania paliw kopalnych do ogrzewania mieszkań i w transporcie, pyły ze ścierających się opon i klocków hamulcowych) – oraz przemysłowe (zależne od rodzaju przemysłu). Smog to sztuczne zamglenie wywołane zanieczyszczeniami powietrza, takimi jak spaliny i pyły: spaliny, pyły, sadza i gazy ze spalania paliw kopalnych (tlenki węgla, siarki i azotu) łączą się z parą wodną. Smog szkodzi zdrowiu ludzi i zwierząt i jest przyczyną wielu chorób, także układu oddechowego.
Rodzaje zanieczyszczeń powietrza – tabela
| Biologiczne | Pyłowe | Przemysłowe |
|---|---|---|
| wirusy bakterie i ich przetrwalniki zarodniki grzybów pyłki roślin nasiennych | naturalne: pyły z wybuchów wulkanów, pożarów, wietrzenia skał antropogeniczne (wytworzone przez człowieka): produkty spalania paliw kopalnych (ogrzewanie mieszkań, transport samochodowy), pyły ze ścierających się opon i klocków hamulcowych | zależne od rodzaju przemysłu (np. pyły i gazy z fabryk) |
Jak powstaje smog?
Spaliny i pyły ze ścierających się opon i klocków hamulcowych, sadza oraz gazy pochodzące ze spalania paliw kopalnych – głównie tlenki węgla, tlenki siarki i tlenki azotu – w połączeniu z parą wodną są często przyczyną smogu. Jest on widoczny jako sztuczne zamglenie nad miastami i wsiami. Do jego powstawania przyczynia się także spalanie śmieci w domowych piecach – tą drogą do atmosfery trafia wiele niebezpiecznych dla zdrowia substancji. Smog nie jest więc zwykłą mgłą: mgła to para wodna, smog to para wodna z trującymi pyłami i gazami.
Co mierzą stacje monitoringu?
Stan powietrza jest regularnie monitorowany. Ocenie podlega przede wszystkim stężenie pyłu zawieszonego (to drobniutkie cząsteczki pyłu zmieszane z powietrzem i wodą), benzenu, tlenków węgla, tlenków siarki i tlenków azotu. Wyniki można sprawdzić w aplikacjach pogodowych i na stronach stacji pomiarowych – to dobre dane do własnego badania, np. porównania sezonu grzewczego z latem.
Co smog robi z układem oddechowym?
Smog szkodzi zdrowiu ludzi i zwierząt i jest przyczyną wielu chorób, także schorzeń układu oddechowego. Szkodliwe czynniki środowiskowe, takie jak smog i dym tytoniowy, mogą prowadzić do rozwoju przewlekłego zapalenia oskrzeli. Zanieczyszczenia powietrza (np. radon, benzopiren) wymienia się też wśród czynników ryzyka nowotworów płuc. Dlatego w profilaktyce zapalenia oskrzeli podręcznik zaleca unikanie przebywania w miejscach, gdzie powietrze jest zanieczyszczone.
Jak zapamiętać?
- B-P-P: Biologiczne (żywe: wirusy, bakterie, zarodniki, pyłki), Pyłowe (natura + człowiek), Przemysłowe (fabryki).
- Pyłowe naturalne = wulkan, pożar, skała; antropogeniczne = piec, auto, opony i hamulce.
- Smog = spaliny + pyły + sadza + tlenki + para wodna. Mgła to sama para wodna.
- Monitoring powietrza: pył zawieszony, benzen, tlenki węgla, siarki i azotu.
- Śmieci w piecu = smog w oknie. Spalanie odpadów w domu zatruwa powietrze.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Zdrowie układu oddechowego” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Infekcje wirusowe dróg oddechowych
- Palenie papierosów: substancje z dymu, POChP, rozedma, nowotwory płuc i bierne palenie
- Całkowita pojemność płuc: wykres spirometryczny, pojemność oddechowa, zapasowa i zalegająca
- Skład powietrza wdychanego i wydychanego
- Wymiana gazowa w płucach i tkankach
- Karty pracy „Zdrowie układu oddechowego” – 3 poziomy (PDF)
- Wymiana gazowa i pojemność płuc – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co to jest smog?
Smog to sztuczne zamglenie wywołane zanieczyszczeniami powietrza, takimi jak spaliny i pyły. Spaliny, pyły, sadza i gazy ze spalania paliw kopalnych (tlenki węgla, siarki i azotu) łączą się z parą wodną i tworzą widoczną nad miastami i wsiami „mgłę”, która szkodzi zdrowiu ludzi i zwierząt.
Jakie są rodzaje zanieczyszczeń powietrza?
Biologiczne (wirusy, bakterie i ich przetrwalniki, zarodniki grzybów, pyłki roślin nasiennych), pyłowe – naturalne (wulkany, pożary, wietrzenie skał) i antropogeniczne (spalanie paliw kopalnych, pyły z opon i klocków hamulcowych) – oraz przemysłowe, zależne od rodzaju przemysłu.
Co to jest pył zawieszony?
To drobniutkie cząsteczki pyłu zmieszane z powietrzem i wodą. Jego stężenie, obok benzenu oraz tlenków węgla, siarki i azotu, jest głównym wskaźnikiem ocenianym przy monitorowaniu stanu powietrza.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.