Zaciśnij dłoń w pięść – mniej więcej tyle miejsca zajmuje twoje serce. Ten niewielki narząd kurczy się ponad 100 tysięcy razy na dobę i nigdy nie robi sobie urlopu. W tej ściądze rozbieramy serce na części: z czego jest zbudowane, co je chroni, jak wyglądają jego cztery jamy i dlaczego jedna ze ścian jest dużo grubsza od pozostałych. To dokładnie te pytania, które pojawiają się na sprawdzianie z działu „Układ krążenia”.
W skrócie: serce jest zbudowane z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej serca, której skurcze nie zależą od naszej woli. Otacza je osierdzie – worek z tkanki łącznej. Wnętrze dzieli się na 4 jamy: 2 przedsionki (u góry) i 2 komory (u dołu); przegroda całkowicie oddziela prawą część serca od lewej. Przedsionki mają cienkie ściany, komory grube, a lewa komora najgrubszą. Mięsień sercowy zaopatrują w krew naczynia wieńcowe. Serce osoby ważącej 70 kg ma masę ok. 342 g.
Z czego zbudowane jest serce?
Serce to przede wszystkim mięsień. Tworzy go szczególny rodzaj tkanki: tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca. Z nazwy przypomina mięśnie szkieletowe (one też są poprzecznie prążkowane), ale różni się jedną kluczową cechą: jej skurcze są niezależne od naszej woli. Nie musisz myśleć o biciu serca, żeby biło – pracuje także wtedy, gdy śpisz. Skurcze mięśnia sercowego wprawiają w ruch krew znajdującą się w naczyniach krwionośnych – dlatego serce nazywamy pompą.
Serce nie leży luzem w klatce piersiowej. Otacza je osierdzie – mocny worek zbudowany z tkanki łącznej. Osierdzie ma dwa zadania: chroni serce i zapobiega jego nadmiernemu rozciągnięciu, gdy napełnia się krwią.
Cztery jamy serca
Wnętrze serca jest podzielone na 4 nierówne części, nazywane jamami: dwa przedsionki (prawy i lewy) u góry oraz dwie komory (prawa i lewa) u dołu. Między prawą a lewą częścią biegnie przegroda, która całkowicie je oddziela – krew z prawej połowy serca nigdy nie miesza się z krwią z lewej. To ważne, bo prawa część serca prowadzi krew bogatą w dwutlenek węgla (do płuc), a lewa – krew bogatą w tlen (do całego ciała).
| Jama serca | Gdzie leży | Skąd dostaje krew | Dokąd ją tłoczy |
|---|---|---|---|
| prawy przedsionek | góra, prawa część | z żył (krew bogata w dwutlenek węgla) | do prawej komory |
| prawa komora | dół, prawa część | z prawego przedsionka | pniem płucnym do płuc |
| lewy przedsionek | góra, lewa część | z płuc (krew bogata w tlen) | do lewej komory |
| lewa komora | dół, lewa część | z lewego przedsionka | aortą do całego ciała |
Dlaczego ściany mają różną grubość?
To najczęstsze pytanie „dlaczego” z tego tematu. Odpowiedź brzmi: grubość ściany jest przystosowana do pracy, jaką dana część wykonuje.
- Przedsionki mają cienkie ściany, bo ich skurcz musi przepompować krew tylko kawałek dalej – do komór leżących tuż pod nimi.
- Komory mają ściany grubsze, bo ich skurcz jest znacznie silniejszy: wypychają krew z serca do naczyń, na dużą odległość.
- Lewa komora ma ścianę najgrubszą ze wszystkich, bo musi wprawić w ruch większą ilość krwi niż komora prawa – tłoczy ją aortą do wszystkich narządów ciała, a prawa komora tylko do pobliskich płuc.
Naczynia wieńcowe – krew dla samego serca
Przez jamy serca przepływa bez przerwy mnóstwo krwi, ale mięsień sercowy nie może się nią „napić” od środka. Jak każdy pracujący mięsień potrzebuje własnego dostawcy tlenu i substancji odżywczych. Są nim naczynia wieńcowe – naczynia krwionośne oplatające serce od zewnątrz jak wieniec, które zaopatrują mięsień sercowy w krew. Gdy naczynia wieńcowe są zwężone, serce dostaje za mało tlenu – o chorobach układu krążenia będzie osobny temat.
Serce w liczbach
| Co | Ile |
|---|---|
| wielkość serca | mniej więcej jak dłoń zaciśnięta w pięść |
| masa serca osoby ważącej 70 kg | ok. 342 g |
| liczba skurczów i rozkurczów na dobę | ponad 100 tys. |
| ilość przepompowanej krwi na dobę | ok. 3780 l |
Jak zapamiętać?
- 2 + 2 = serce: dwa przedsionki na górze, dwie komory na dole.
- Przegroda dzieli, zastawki kierują. Przegroda oddziela prawo od lewa, zastawki pilnują kierunku (o nich w osobnej ściądze).
- Osierdzie = kurtka ochronna z tkanki łącznej: chroni i nie pozwala się „rozciągnąć”.
- Im dalej tłoczy, tym grubsza ściana: przedsionek → komora → ciało. Lewa komora wygrywa.
- Wieńcowe = wieniec na sercu: naczynia, które karmią sam mięsień sercowy.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Serce – budowa i praca” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami serca do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Zastawki serca – jak działają, dlaczego krew płynie w jedną stronę, wady zastawek i rozrusznik
- Cykl pracy serca i tony serca – pauza, skurcz przedsionków, skurcz komór
- Doświadczenie: czy tętno można zobaczyć? Plastelina, wykałaczka i liczby o pracy serca
- Układ krążenia: układ krwionośny i limfatyczny
- Karty pracy „Serce – budowa i praca” – 3 poziomy (PDF)
- Budowa układu krążenia – karty pracy, 3 poziomy
- Układ krążenia – co trzeba umieć na sprawdzian? (NaCoBeZU)
- Wszystkie materiały z działu „Układ krwionośny i odpornościowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Z jakiej tkanki zbudowane jest serce?
Z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej serca. Jej skurcze są niezależne od naszej woli, dlatego serce pracuje bez przerwy, także podczas snu. Od zewnątrz serce otacza osierdzie – worek z tkanki łącznej.
Ile jam ma serce człowieka?
Cztery: dwa przedsionki (prawy i lewy) oraz dwie komory (prawą i lewą). Przegroda całkowicie oddziela prawą część serca od lewej, więc krew z obu części się nie miesza.
Dlaczego lewa komora ma najgrubszą ścianę?
Bo musi wprawić w ruch większą ilość krwi niż prawa komora i wypchnąć ją aortą na większą odległość – do wszystkich narządów ciała. Silniejszy skurcz wymaga grubszej warstwy mięśnia.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.