Nerka ma zaledwie 10–12 cm długości, a mieści około miliona nefronów – maleńkich filtrów, przez które przepływa cała krew. Na sprawdzianie z układu moczowego pojawiają się zwykle dwa schematy do podpisania: cały układ (nerki, moczowody, pęcherz, cewka) i przekrój nerki (kora, rdzeń, miedniczka). Do tego pytanie o nefron. W tej ściądze zbieramy wszystkie nazwy, funkcje i drogę moczu w jednym miejscu.
W skrócie: układ moczowy składa się z 2 nerek, odchodzących od nich 2 moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej. Nerka to niewielki narząd w kształcie fasoli, w którym krew zostaje oczyszczona ze zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. W budowie wewnętrznej nerki widać 2 warstwy: zewnętrzną korę nerki i leżący głębiej rdzeń nerki. Podstawową jednostką strukturalną i funkcjonalną nerki jest nefron: kłębuszek naczyń włosowatych otoczony torebką kłębuszka (razem – ciałko nerkowe) i odchodzący od niej długi kanalik nerkowy. Kłębuszki leżą w korze, kanaliki – w rdzeniu. W każdej nerce jest ok. 1 mln nefronów. Kanaliki uchodzą do kanalików zbiorczych, a te do miedniczki nerkowej, z której mocz spływa do pęcherza.
Narządy układu moczowego – tabela
| Narząd | Ile? | Funkcja |
|---|---|---|
| nerka | 2 | niewielki narząd w kształcie fasoli; krew zostaje w niej oczyszczona ze zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii odebranych z komórek – oczyszczona wraca do organizmu, a substancje niepotrzebne i szkodliwe pozostają w moczu |
| moczowód | 2 | przewód, który odprowadza mocz z nerki do pęcherza moczowego |
| pęcherz moczowy | 1 | zbiornik, który czasowo gromadzi mocz (zwykle 250–500 ml; przy świadomym przetrzymywaniu moczu nawet 1 l) |
| cewka moczowa | 1 | przewód wyprowadzający mocz na zewnątrz organizmu |
Przekrój nerki: kora, rdzeń, miedniczka
Gdy przetniemy nerkę, zobaczymy wyraźnie dwie warstwy: zewnętrzną korę nerki i znajdujący się głębiej rdzeń nerki. W środku nerki leży miedniczka nerkowa – to do niej spływa gotowy mocz, a z niej odchodzi moczowód. Do nerki wchodzi tętnica nerkowa (przynosi krew do oczyszczenia), a wychodzi z niej żyła nerkowa (odprowadza krew już oczyszczoną).
Nefron – milion małych filtrów
Podstawową jednostką strukturalną i funkcjonalną nerki jest nefron. Jest zbudowany z kłębuszka naczyń włosowatych otoczonego torebką kłębuszka i odchodzącego od niej długiego kanalika nerkowego. Kłębuszek wraz z torebką nazywamy ciałkiem nerkowym. Kłębuszki znajdują się w korze nerki, a kanaliki – w jej rdzeniu. W każdej nerce jest około 1 mln nefronów. Do kłębuszka krew wpływa tętniczką doprowadzającą, a wypływa tętniczką odprowadzającą; kanalik nerkowy jest opleciony gęstą siatką naczyń włosowatych.
Droga moczu – od nefronu do pęcherza
- Ciałko nerkowe (kłębuszek + torebka) – tu z krwi powstaje mocz pierwotny.
- Kanalik nerkowy – tu mocz jest zagęszczany i uzupełniany o substancje szkodliwe.
- Kanaliki zbiorcze – zbierają mocz z wielu kanalików nerkowych.
- Miedniczka nerkowa – jama w środku nerki, do której spływa mocz.
- Moczowód – prowadzi mocz z nerki do pęcherza.
- Pęcherz moczowy – gromadzi mocz, aż poczujemy potrzebę skorzystania z toalety.
- Cewka moczowa – wyprowadza mocz na zewnątrz.
Liczby z podręcznika
Przeciętna nerka człowieka ma długość ok. 10–12 cm, szerokość 5–6 cm i grubość 2–3 cm. Na wielkość nerek wpływa wzrost: u osób niskich średnia długość nerki wynosi 9–10 cm, a u wysokich 12–13 cm. Nerki nie są identyczne – zwykle lewa jest o ok. 0,5 cm dłuższa od prawej, a fizjologiczna różnica długości może wynosić do 1,5 cm. Pojemność pęcherza moczowego waha się od 250 do 500 ml; gdy pęcherz się wypełnia, czujemy potrzebę skorzystania z toalety.
Jak zapamiętać?
- Układ moczowy od góry do dołu: nerki → moczowody → pęcherz → cewka (2 + 2 + 1 + 1).
- Moczowód prowadzi do pęcherza, cewka – z pęcherza na zewnątrz.
- Nerka jak owoc: kora na zewnątrz, rdzeń w środku, miedniczka jak gniazdo nasienne przy ogonku (moczowodzie).
- Nefron = kłębuszek + torebka + kanalik; kłębuszek + torebka = ciałko nerkowe.
- Milion nefronów w jednej nerce – stąd tak dokładna filtracja.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Układ wydalniczy i powstawanie moczu” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Jak powstaje mocz? Filtracja, wchłanianie zwrotne i wydzielanie w nefronie
- Wydalanie: zbędne produkty przemiany materii, mocznik i narządy wydalnicze – nerki, skóra, płuca
- Mocz pierwotny a mocz ostateczny: porównanie składu, odczynu i objętości
- Naczynia włosowate a komórki – wymiana substancji
- Mały i duży obieg krwi
- Karty pracy „Układ wydalniczy i powstawanie moczu” – 3 poziomy (PDF)
- Zdrowie układu oddechowego – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- NaCoBeZU: układ pokarmowy i moczowy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z kategorii „Układ moczowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Z czego składa się układ moczowy?
Z dwóch nerek, dwóch moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej. Nerki wytwarzają mocz, moczowody odprowadzają go do pęcherza, pęcherz czasowo go gromadzi, a cewka moczowa wyprowadza mocz na zewnątrz organizmu.
Co to jest nefron?
Podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna nerki. Składa się z kłębuszka naczyń włosowatych otoczonego torebką kłębuszka (razem tworzą ciałko nerkowe) i długiego kanalika nerkowego. W każdej nerce jest około 1 mln nefronów.
Jak zbudowana jest nerka w przekroju?
Widać dwie warstwy: zewnętrzną korę nerki, w której leżą kłębuszki nefronów, i głębiej położony rdzeń nerki z kanalikami. Mocz z kanalików zbiorczych spływa do miedniczki nerkowej, a z niej moczowodem do pęcherza.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.