Wątroba to „fabryka chemiczna” organizmu: produkuje żółć, magazynuje glikogen, oczyszcza krew. Gdy zaatakują ją wirusy, przestaje działać – a człowiek żółknie. Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) ma trzy główne odmiany, które na sprawdzianie trzeba umieć rozróżnić: A, B i C. Najprościej zapamiętać je przez drogę zakażenia.
W skrócie: WZW A (wirus HAV, „żółtaczka pokarmowa”) – przez skażony pokarm i wodę; objawy: osłabienie, gorączka, nudności, żółtaczka, swędzenie skóry; ochrona: higiena rąk i produktów, szczepienie. WZW B (HBV) – przez zakażoną krew (niesterylne narzędzia, przerwanie ciągłości tkanek); objawy: wymioty, żółtaczka, bóle brzucha, powiększenie wątroby; grozi rakiem i marskością; ochrona: szczepienie, sterylny sprzęt. WZW C (HCV) – przez krew; często bezobjawowo, po latach marskość lub rak; nie ma szczepionki. Wszystkie trzy mogą prowadzić do śmierci.
WZW A, B i C – tabela porównawcza
| WZW A | WZW B | WZW C | |
|---|---|---|---|
| wirus | HAV | HBV | HCV |
| droga zakażenia | skażony pokarm lub woda (droga pokarmowa) | zakażona krew – niesterylne igły, narzędzia, przybory; przerwanie ciągłości tkanek | zakażona krew – jak przy WZW B |
| objawy | osłabienie, gorączka, nudności, wymioty, żółtaczka, swędzenie skóry | wymioty, żółtaczka, bóle brzucha, powiększenie wątroby | najczęściej bezobjawowo – chory nie wie, że choruje i zaraża |
| zagrożenia | zwykle wyleczalne, ciężki przebieg u dorosłych | rak wątroby, marskość wątroby | po latach marskość lub rak wątroby; groźniejszy od HBV |
| profilaktyka | higiena osobista, mycie produktów, szczepienie | szczepienie (obowiązkowe u niemowląt), sterylne narzędzia, własne przybory | brak szczepionki: tylko sterylny sprzęt, niepożyczanie przyborów osobistych |
Co to żółtaczka i marskość?
Żółtaczka to objaw, nie choroba: chora wątroba nie usuwa barwników żółci z krwi, więc skóra i białka oczu żółkną. Marskość to choroba przewlekła – komórki wątroby obumierają, a ich miejsce zajmuje tkanka bliznowata; narząd kurczy się, twardnieje i przestaje działać. Jest nieodwracalna; ratunkiem bywa tylko przeszczep. Do marskości prowadzą nieleczone WZW B i C oraz alkohol.
Gdzie naprawdę można się zarazić WZW B i C?
Nie przez podanie ręki ani wspólny talerz. Wirusy HBV i HCV potrzebują kontaktu z zakażoną krwią: niesterylne narzędzia w salonie tatuażu, gabinecie kosmetycznym czy fryzjerskim, pożyczona maszynka do golenia, cążki do paznokci, szczoteczka do zębów (mikrouszkodzenia dziąseł), a w przeszłości także zabiegi medyczne. Dlatego podręcznik wymienia: korzystanie tylko z gabinetów, które sterylizują przyrządy, i niepożyczanie przyborów osobistych. Przeciw WZW B szczepi się wszystkie niemowlęta – odporność powstaje, zanim pojawi się ryzyko.
Ciekawostka: dlaczego C jest „cichy”?
Wirus HCV namnaża się latami bez objawów. Chory czuje się dobrze, nie bada się, a tymczasem wątroba ulega zniszczeniu i człowiek nieświadomie może zarażać innych. Dlatego lekarze mówią o „cichej epidemii” i zalecają badanie krwi na HCV każdemu, kto miał kiedykolwiek zabieg z naruszeniem skóry. Szczepionki wciąż nie ma, ale są już skuteczne leki.
Jak zapamiętać?
- A – jedzenie i woda, B i C – krew.
- Szczepionka: A tak, B tak, C nie.
- Żółtaczka = objaw (żółte oczy), marskość = choroba (twarda, pomarszczona wątroba).
- Własna maszynka, własna szczoteczka, sterylna igła – trzy zasady anty-B/C.
- C = cichy: bez objawów, bez szczepionki.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Choroby układu pokarmowego” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Higiena żywienia i żywności: zasady, które chronią przed chorobami układu pokarmowego
- Zatrucia pokarmowe: salmonella, gronkowiec, jad kiełbasiany – przyczyny, objawy, zapobieganie
- Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy: Helicobacter pylori, objawy, profilaktyka
- Rak jelita grubego, nadmiar soli i zdrowy styl życia – co szkodzi układowi pokarmowemu
- Żółć i sok trzustkowy – skąd żółty kolor żółtaczki
- Karty pracy „Choroby układu pokarmowego” – 3 poziomy (PDF)
- Trawienie i wchłanianie pokarmu – karty pracy, 3 poziomy
- Budowa układu pokarmowego – karty pracy, 3 poziomy
- Układ pokarmowy – co trzeba umieć na sprawdzian (NaCoBeZU)
- Wszystkie materiały z działu „Układ pokarmowy i moczowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Czym różni się WZW A od WZW B i C?
WZW A przenosi się przez skażony pokarm i wodę (droga pokarmowa), a WZW B i C przez zakażoną krew, np. niesterylne narzędzia lub pożyczone przybory osobiste. Przeciw A i B są szczepionki, przeciw C nie.
Co to jest marskość wątroby?
Przewlekła choroba, w której zniszczone komórki wątroby zastępuje tkanka bliznowata; wątroba twardnieje i przestaje działać. Jest nieodwracalna. Prowadzą do niej nieleczone WZW B i C oraz alkohol.
Dlaczego WZW C jest groźniejsze od WZW B?
Zakażenie HCV zwykle przebiega bezobjawowo, więc chory nie wie, że choruje, i po latach rozwija się marskość lub rak wątroby. Nie ma szczepionki przeciw HCV, chroni tylko sterylny sprzęt i własne przybory.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.