Żołądek wytwarza kwas solny tak silny, że rozpuściłby monetę. Chroni go przed tym warstwa śluzu. Gdy ta ochrona zawodzi, kwas i enzymy zaczynają trawić własną ścianę i powstaje wrzód. W tej ściądze wyjaśniamy, skąd biorą się wrzody, dlaczego ich głównym sprawcą jest bakteria, a nie ostra papryka, i po czym poznać chorobę wrzodową.
W skrócie: choroba wrzodowa = ubytki (wrzody) błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy. Przyczyna: bakteria Helicobacter pylori, obecna u wielu ludzi, ale uaktywniana przez stres, nerwowy tryb życia, złe odżywianie, palenie, alkohol, nadużywanie leków przeciwbólowych; także czynniki genetyczne i nadmiar kwasu solnego. Objawy: bóle w nadbrzuszu (nasilone wiosną i jesienią), bóle głodowe w nocy i nad ranem, nudności, zgaga, brak apetytu. Zagrożenie: przebicie ściany, zapalenie otrzewnej, krwotok (smoliste stolce).
Jak powstaje wrzód?
Ściana żołądka ma kilka warstw: od środka błonę śluzową z gruczołami wydzielającymi sok żołądkowy i śluz, pod nią warstwę podśluzową, a dalej warstwę mięśniową. Helicobacter pylori żyje w śluzie i osłabia ochronę błony śluzowej. Kwas solny i pepsyna zaczynają „nadtrawiać” odsłonięte miejsce – powstaje najpierw nadżerka, potem głębszy ubytek, czyli wrzód. Jeśli sięgnie warstwy mięśniowej i przebije ścianę, treść żołądka wylewa się do jamy brzusznej – to zapalenie otrzewnej, stan zagrożenia życia.
Przyczyny, objawy, zagrożenia – tabela
| Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy | |
|---|---|
| przyczyny | zakażenie Helicobacter pylori + czynniki uaktywniające: stres, nerwowy tryb życia, złe odżywianie, palenie, alkohol, nadużywanie leków przeciwbólowych (np. aspiryny); także czynniki genetyczne i nadkwasota |
| objawy | okresowe bóle w nadbrzuszu (wiosna, jesień), bóle głodowe w nocy, nad ranem i po posiłkach, nudności, zgaga, brak łaknienia |
| zagrożenia | przebicie ściany żołądka lub dwunastnicy, zapalenie otrzewnej (silny ból, gorączka, wymioty), krwotok wewnętrzny (smoliste stolce) |
| profilaktyka | regularne posiłki, unikanie ostrych przypraw i używek, ograniczenie leków drażniących (aspiryna), unikanie stresu; leczenie: antybiotyki na H. pylori |
Dlaczego bóle są „głodowe”?
Pusty żołądek nadal wydziela kwas solny, a nie ma w nim pokarmu, który by go rozcieńczył i związał. Kwas drażni odsłonięty ubytek – stąd ból w nocy i nad ranem, który mija po zjedzeniu czegoś. Na tej samej zasadzie szkodzi stres (zwiększa wydzielanie kwasu) i aspiryna (osłabia ochronny śluz). Choroba nasila się zwykle wiosną i jesienią.
Przypadek do analizy
Piętnastolatek od kilku tygodni ma bóle w nadbrzuszu, najsilniejsze nad ranem, zgagę i brak apetytu. Dużo się stresuje przed egzaminem i często bierze tabletki przeciwbólowe. Rozpoznanie: prawdopodobnie choroba wrzodowa. Zalecenia: wizyta u lekarza (test na H. pylori, leczenie), regularne, łagodne posiłki, odstawienie leków drażniących, mniej stresu, bez używek. Takie zadanie „z przypadkiem” jest na karcie zaawansowanej.
Jak zapamiętać?
- Wrzód = dziura w śluzówce, którą pogłębia własny kwas.
- H. pylori – bakteria z „helikopterem” (spiralna), mieszka w śluzie żołądka.
- Bóle głodowe = pusty żołądek + kwas.
- Stres, papierosy, alkohol, aspiryna = 4 pedały gazu dla wrzodu.
- Przebicie → zapalenie otrzewnej → pogotowie.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Choroby układu pokarmowego” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Higiena żywienia i żywności: zasady, które chronią przed chorobami układu pokarmowego
- Zatrucia pokarmowe: salmonella, gronkowiec, jad kiełbasiany – przyczyny, objawy, zapobieganie
- WZW A, B i C – wirusowe zapalenie wątroby: drogi zakażenia, objawy, szczepienia
- Rak jelita grubego, nadmiar soli i zdrowy styl życia – co szkodzi układowi pokarmowemu
- Enzymy trawienne – kwas solny i pepsyna w żołądku
- Karty pracy „Choroby układu pokarmowego” – 3 poziomy (PDF)
- Trawienie i wchłanianie pokarmu – karty pracy, 3 poziomy
- Budowa układu pokarmowego – karty pracy, 3 poziomy
- Układ pokarmowy – co trzeba umieć na sprawdzian (NaCoBeZU)
- Wszystkie materiały z działu „Układ pokarmowy i moczowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co wywołuje chorobę wrzodową?
Bakteria Helicobacter pylori, która osłabia ochronę błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Chorobę uaktywniają stres, złe odżywianie, palenie, alkohol, nadużywanie leków przeciwbólowych; znaczenie mają też geny i nadmiar kwasu solnego.
Jakie są objawy choroby wrzodowej?
Okresowe bóle w nadbrzuszu, nasilone wiosną i jesienią, bóle głodowe w nocy i nad ranem, nudności, zgaga, brak apetytu.
Czym grozi nieleczony wrzód?
Głęboki ubytek może przebić ścianę żołądka lub dwunastnicy i wywołać zapalenie otrzewnej (silny ból, gorączka, wymioty) albo krwotok wewnętrzny, o którym świadczą smoliste stolce.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.