Mikroelementy to pierwiastki, których organizm potrzebuje w bardzo małych ilościach – poniżej 100 mg dziennie – ale bez których nie da się żyć. Najważniejsze z podręcznika do klasy 7 to żelazo i miedź: oba są potrzebne do powstawania czerwonych krwinek, a ich niedobór kończy się anemią. W tej ściądze znajdziesz też odpowiedź na pytanie, czy brakujące pierwiastki i witaminy lepiej uzupełniać tabletką, czy jedzeniem.
W skrócie: żelazo (Fe) wchodzi w skład hemoglobiny i wielu enzymów; źródła to mięso, żółtka jaj, orzechy, rośliny strączkowe i wątroba. Miedź (Cu) reguluje metabolizm, bierze udział w powstawaniu erytrocytów, pobudza wzrost komórek i buduje tkankę kostną; źródła to wątroba, sezam, płatki owsiane, grzyby, orzechy, kakao, pełne ziarno. Niedobór obu daje anemię i osłabienie. Witamina C ułatwia przyswajanie żelaza.
Żelazo i miedź – tabela
| Pierwiastek | Źródła w pokarmie | Działanie | Skutki niedoboru |
|---|---|---|---|
| żelazo (Fe) | mięso, żółtka jaj, orzechy, rośliny strączkowe, wątroba cielęca i wołowa | składnik hemoglobiny (przenosi tlen) i wielu ważnych enzymów | anemia, osłabienie, zaburzenia rytmu serca, kłopoty z koncentracją, bezsenność, łamliwość włosów |
| miedź (Cu) | wątroba, ziarna sezamu, płatki owsiane, grzyby, drożdże, ostrygi, pełnoziarniste produkty zbożowe, słonecznik, orzechy, zielone warzywa liściaste, kakao, pestki dyni | reguluje metabolizm, bierze udział w powstawaniu erytrocytów, pobudza wzrost komórek, buduje tkankę kostną, zapobiega wapnieniu naczyń | zaburzenia metaboliczne, anemia, brak apetytu, zaburzenia ruchu i wzrostu, zaburzenia oddychania, podatność na infekcje |
Anemia – wspólny mianownik
Anemia (niedokrwistość) to za mało hemoglobiny lub czerwonych krwinek, przez co tkanki dostają mniej tlenu: stąd zmęczenie, bladość, kołatanie serca i kłopoty z koncentracją. Może ją wywołać niedobór żelaza (najczęściej), miedzi albo witaminy B12. Dlatego na sprawdzianie pytanie „co łączy żelazo, miedź i B12?” ma jedną odpowiedź: udział w powstawaniu krwinek. Ciekawostka: żelazo z roślin wchłania się słabiej niż z mięsa, ale pomaga mu witamina C – warto dodać paprykę lub sok z cytryny do dania z fasoli.
Suplement czy lek? A może talerz?
Niedobory soli mineralnych i witamin można uzupełniać preparatami, ale warto wiedzieć, czym się różnią. Produkty lecznicze są dokładnie przebadane, a ich działanie naukowo potwierdzone. Suplementy diety nie podlegają tak rygorystycznym badaniom, mają zwykle mniejsze dawki i są dopuszczone tylko jako uzupełnienie diety. Przyjmując kilka preparatów naraz, łatwo przekroczyć zalecane dawki. Najbezpieczniejsza jest urozmaicona dieta: dostarcza składników w naturalnych, dobrze przyswajalnych ilościach. Nadmiar soli mineralnych szkodzi, ale organizm sprawnie je usuwa z potem, moczem i kałem, więc z jedzenia trudno je przedawkować. Białe plamki na paznokciach (leukonychia) czy łamliwe włosy mogą sygnalizować niedobór – ale ten sam objaw daje też nadmiar wapnia, dlatego zamiast zgadywać, lepiej zrobić badania.
Jak zapamiętać?
- Mikro = poniżej 100 mg, ale nie „mniej ważne”: żelazo i miedź = krew.
- Żelazo = hemoglobina (mięso, żółtka, strączkowe, wątroba); brak = anemia, łamliwe włosy.
- Miedź = erytrocyty, enzymy, kości (wątroba, sezam, owsianka, kakao, orzechy).
- Żelazo lubi witaminę C – fasola z papryką, wątróbka z surówką.
- Lek = przebadany; suplement = tylko uzupełnienie. Nie łącz kilku preparatów z tym samym składnikiem.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Witaminy i sole mineralne” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań ze schematem do uzupełnienia i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Makroelementy: wapń i magnez – rola w organizmie, źródła i skutki niedoboru
- Witaminy rozpuszczalne w wodzie: witamina C i witaminy z grupy B – źródła, działanie, niedobory
- Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E, K – źródła, działanie, skutki niedoboru
- Karty pracy „Witaminy i sole mineralne” – 3 poziomy (PDF)
- Składniki pokarmowe – karty pracy, 3 poziomy
- Wszystkie materiały z działu „Układ pokarmowy i moczowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co to są mikroelementy?
Pierwiastki, których organizm potrzebuje w ilości poniżej 100 mg dziennie, np. żelazo i miedź. Ich niedobór jest równie groźny jak niedobór makroelementów.
Jakie są skutki niedoboru żelaza?
Anemia i osłabienie, zaburzenia rytmu serca, kłopoty z koncentracją, bezsenność oraz łamliwość włosów. Żelazo jest składnikiem hemoglobiny przenoszącej tlen.
Czy suplementy diety zastąpią warzywa i owoce?
Nie. Suplementy są tylko uzupełnieniem diety, nie są badane tak dokładnie jak leki i łatwo z nimi przekroczyć dawki. Podstawą jest urozmaicone jedzenie.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.