Tłuszcze to zapasowy materiał energetyczny organizmu – gromadzimy je głównie pod skórą, w tkance tłuszczowej. Nie tylko dają energię: budują błony komórkowe i niektóre hormony. W tej ściądze zobaczysz, z czego zbudowana jest cząsteczka tłuszczu, czym różni się masło od oleju i dlaczego cholesterol ma złą opinię.
W skrócie: cząsteczka tłuszczu składa się z glicerolu (alkohol) i trzech kwasów tłuszczowych. Tłuszcze zwierzęce zawierają głównie kwasy nasycone i są stałe (masło, smalec), roślinne – kwasy nienasycone i są płynne (oleje, oliwa). Organizm nie potrafi sam wytworzyć kwasów nienasyconych, dlatego tłuszcze roślinne muszą być w diecie.
Tłuszcze zwierzęce i roślinne – tabela
| Cecha | Tłuszcze zwierzęce | Tłuszcze roślinne |
|---|---|---|
| kwasy tłuszczowe | głównie nasycone (proste łańcuchy) | głównie nienasycone (łańcuchy z „załamaniem” – podwójnym wiązaniem) |
| stan w temperaturze pokojowej | stały | płynny |
| przykłady | smalec, masło, mięso, jaja, produkty mleczne | oleje z rzepaku, słonecznika, kukurydzy, lnu, oliwa z oliwek, orzechy, nasiona |
| cholesterol | zawierają | nie zawierają |
| w diecie | z umiarem | powinny być codziennie – organizm nie wytwarza kwasów nienasyconych |
Do czego służą tłuszcze?
- Zapas energii – tłuszcz daje z tej samej masy ponad dwa razy więcej energii niż cukier i nie wiąże wody, dlatego to on, a nie cukier, jest magazynowany w tkance tłuszczowej.
- Budulec – tłuszcze wchodzą w skład błon komórkowych.
- Regulacja – z tłuszczów powstają niektóre hormony.
- Ochrona i izolacja – tkanka tłuszczowa pod skórą chroni narządy i ogranicza utratę ciepła.
Cholesterol – wróg czy przyjaciel?
Cholesterol jest organizmowi potrzebny (m.in. do budowy błon i hormonów), ale jego nadmiar, zwłaszcza razem z kwasami tłuszczowymi nasyconymi, prowadzi do chorób układu krwionośnego: odkłada się w ścianach naczyń i je zwęża. Dlatego dietetycy radzą zastępować smalec i masło olejami roślinnymi oraz jeść ryby, orzechy i nasiona.
Jak wykryć tłuszcz?
Wystarczy kartka papieru. Próba kontrolna: kropla oleju na kartce zostawia tłustą, prześwitującą plamę, która nie wysycha. Próba badawcza: rozgnieć w zagiętej kartce nasiona słonecznika, lnu, pestki dyni lub orzech – jeśli zostanie taka sama plama, nasiona zawierają tłuszcz. Mokra plama po jabłku wyschnie, bo to tylko woda.
Jak zapamiętać?
- Tłuszcz = grzebień: rączka to glicerol, trzy zęby to kwasy tłuszczowe.
- Nasycone – proste łańcuchy, łatwo się „układają” → tłuszcz stały; nienasycone – łańcuch zagięty → tłuszcz płynny.
- Zwierzę = stałe = nasycone; roślina = płynne = nienasycone.
- Tłusta plama na papierze nie wysycha – to test na tłuszcz.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Składniki pokarmowe” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań ze schematem do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Cukry
- Białka: aminokwasy, białka pełnowartościowe i funkcje białek w organizmie
- Woda i pierwiastki biogenne: składniki pokarmowe organiczne i nieorganiczne
- Karty pracy „Składniki pokarmowe” – 3 poziomy (PDF)
- Wszystkie materiały z działu „Układ pokarmowy i moczowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Z czego zbudowana jest cząsteczka tłuszczu?
Z jednej cząsteczki glicerolu (alkoholu) połączonej z trzema cząsteczkami kwasów tłuszczowych, które mogą różnić się długością i budową.
Czym różnią się tłuszcze zwierzęce od roślinnych?
Zwierzęce zawierają głównie kwasy tłuszczowe nasycone, są stałe i zawierają cholesterol (masło, smalec). Roślinne mają kwasy nienasycone, są płynne i nie zawierają cholesterolu (oleje, oliwa).
Dlaczego tłuszcze roślinne muszą być w diecie?
Bo organizm człowieka nie potrafi sam wytworzyć nienasyconych kwasów tłuszczowych, a są one potrzebne m.in. do budowy błon komórkowych.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.