Nerki nie dają się „wytrenować”, ale można im bardzo ułatwić pracę. Co ciekawe, zasady są niemal takie same jak dla serca. Na sprawdzianie trzeba umieć wymienić zalecenia profilaktyczne, podać ilość wody na dzień, wyjaśnić, dlaczego odwodnienie i przetrzymywanie moczu szkodzą nerkom, oraz opisać, jak układ moczowy współdziała z innymi układami narządów. Wszystko to znajdziesz poniżej.
W skrócie: to, co dobre dla serca, jest dobre także dla nerek, a co szkodliwe dla serca, jest niezdrowe dla nerek. Najważniejsze zalecenia to dieta zgodna z piramidą zdrowego żywienia i stylu życia, systematyczna, umiarkowana aktywność fizyczna oraz unikanie palenia papierosów i picia alkoholu. Nerkom trzeba pomóc, przyjmując 1,5–2 l wody dziennie (łącznie z wodą w pokarmach, warzywach i owocach). Szkodliwe jest zbyt niskie nawodnienie i zbyt długie przetrzymywanie moczu. Ponadto należy dbać o ogólny stan zdrowia, unikać przechłodzenia okolicy krzyżowej kręgosłupa i prawidłowo leczyć wszystkie infekcje.
Tabela: zasady profilaktyki chorób układu wydalniczego
| Zasada | Dlaczego? |
|---|---|
| 1,5–2 l wody dziennie (łącznie z wodą w pokarmach) | im więcej wody dostarczamy organizmowi, tym lżej pracuje nerkom; dobre nawodnienie poprawia też pracę mózgu, np. podczas nauki |
| nie przetrzymuj moczu | zbyt długie przetrzymywanie moczu jest szkodliwe, a nawet niebezpieczne; sprzyja kamicy |
| dieta zgodna z piramidą | mniej soli, szczawianów i fosforanów – mniejsze ryzyko kamicy; dieta zdrowa dla serca jest zdrowa dla nerek |
| umiarkowana aktywność fizyczna | spacery, chodzenie po schodach; według badań opisanych w podręczniku u osób mniej siedzących lub maszerujących codziennie 30 min ryzyko niewydolności nerek jest o 30% niższe |
| bez papierosów i alkoholu | to, co szkodliwe dla serca, jest też niezdrowe dla nerek |
| unikaj wyziębienia | nie siadaj na kamieniach i betonowych schodach, chroń okolicę krzyżową kręgosłupa |
| lecz wszystkie infekcje | powikłania po anginie mogą prowadzić do kłębuszkowego zapalenia nerek |
| badaj mocz raz w roku | choroby nerek rozwijają się bezobjawowo |
Woda: ile i dlaczego?
Aby układ wydalniczy działał prawidłowo, trzeba nerkom pomóc, przyjmując 1,5–2 l wody dziennie – łącznie z tą, która znajduje się w pokarmach, warzywach i owocach. Nefrolodzy (lekarze od chorób nerek) uważają, że im więcej wody dostarczymy organizmowi, tym lżej pracuje nerkom. I odwrotnie: wszystkie stany zbyt niskiego nawodnienia organizmu powodują ich trudniejsze funkcjonowanie i produkowanie zbyt małej ilości silnie zagęszczonego moczu. Dobre nawodnienie poprawia również pracę mózgu, np. podczas nauki.
Ruch zamiast siedzenia
Nerkom służy aktywność fizyczna. Badacze stwierdzili, że u kobiet, które spędzają w pozycji siedzącej mniej niż 3 godz. dziennie, ryzyko wystąpienia niewydolności nerek jest o 30% niższe niż u tych, które siedzą 8 lub więcej godzin w ciągu dnia. Z kolei u mężczyzn, którzy długo siedzieli, ale codziennie przynajmniej przez 30 min biegali lub szybko maszerowali, ryzyko niewydolności nerek było o 30% niższe w porównaniu z tymi, którzy siedzieli tak samo długo, ale w ogóle nie byli aktywni fizycznie.
Nerki a serce
Choroby nerek sprzyjają wystąpieniu chorób serca i układu krążenia. Dlatego, dbając o zdrowie układu moczowego, jednocześnie dbamy o zdrowie serca – i odwrotnie. Zasady z tej ściągi warto porównać z tymi z artykułu jak dbać o układ krążenia: dieta, ruch, brak używek i badania kontrolne powtarzają się w obu.
Współdziałanie układów narządów
Układy narządów wzajemnie wpływają na siebie, dlatego niewłaściwe działanie jednego z nich powoduje gorsze funkcjonowanie pozostałych. Podręcznik pokazuje to na schemacie krwiobiegu, który łączy cztery narządy:
| Narząd | Co robi z krwią? |
|---|---|
| płuca | krwinki czerwone odbierają tlen i dostarczają go do tkanek; krew oddaje do wydychanego powietrza nadmiar dwutlenku węgla (pewna jego część pozostaje we krwi) |
| serce | codziennie przepompowuje kilkaset litrów krwi |
| jelito cienkie i wątroba | strawiony pokarm trafia do krwi jako aminokwasy, kwasy tłuszczowe, cukry proste, sole mineralne i inne związki (także substancje szkodliwe, np. toksyny); krew przepływa przez wątrobę – największy filtr organizmu, który wiąże lub rozkłada szkodliwe związki |
| nerki | filtrują krew; do pracy potrzebują energii (glukozy), tlenu, anionów i kationów, związków organicznych i pewnej ilości dwutlenku węgla; codziennie ok. 1,5 l płynu opuszcza organizm jako mocz ostateczny ze szkodliwymi substancjami i metabolitami |
| tkanki | przefiltrowana krew wraca między tkanki, dostarcza tlen, sole mineralne, aminokwasy i cukry proste oraz odbiera kolejną porcję toksycznych produktów przemiany materii |
Wniosek: nerki filtrują dobrze tylko wtedy, gdy płuca dostarczają tlen, jelito i wątroba – glukozę i oczyszczone składniki, a serce – krew. I odwrotnie: gdy chorują nerki, choruje cały organizm.
Jak zapamiętać?
- Serce = nerki: co dobre dla jednego, dobre dla drugiego.
- 1,5–2 litry – dwie duże butelki wody, licząc z zupą i owocami.
- Nie trzymaj, nie marznij, nie pal: moczu, na betonie, papierosów.
- 30% mniej ryzyka – mniej siedzenia lub 30 minut marszu dziennie.
- Płuca – serce – wątroba – nerki: jedna pętla krwi, cztery filtry i pompy.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Zdrowie układu moczowego – badanie moczu, choroby” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Badanie ogólne moczu: normy – barwa, przejrzystość, ciężar właściwy, odczyn, cukier, osad
- Zakażenia dróg moczowych: zapalenie pęcherza, odmiedniczkowe i kłębuszkowe zapalenie nerek, niewydolność nerek
- Kamica nerkowa: przyczyny, objawy, profilaktyka – szczawiany, fosforany i sól w diecie
- Jak dbać o układ krążenia – zasady i badania kontrolne
- Wymiana gazowa w płucach i tkankach
- Wydalanie i narządy wydalnicze
- Karty pracy „Zdrowie układu moczowego – badanie moczu, choroby” – 3 poziomy (PDF)
- Układ wydalniczy i powstawanie moczu – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- NaCoBeZU: układ pokarmowy i moczowy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z kategorii „Choroby układu moczowego”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Ile wody dziennie trzeba pić dla zdrowia nerek?
1,5–2 l wody dziennie, łącznie z wodą zawartą w pokarmach, warzywach i owocach. Im więcej wody dostarczamy organizmowi, tym lżej pracuje nerkom; odwodnienie powoduje produkowanie małej ilości silnie zagęszczonego moczu.
Jakie są zasady profilaktyki chorób układu wydalniczego?
Dieta zgodna z piramidą zdrowego żywienia i stylu życia, systematyczna umiarkowana aktywność fizyczna, unikanie palenia papierosów i alkoholu, 1,5–2 l wody dziennie, nieprzetrzymywanie moczu, unikanie przechłodzenia okolicy krzyżowej, leczenie wszystkich infekcji i kontrolne badania moczu.
Jak nerki współdziałają z innymi układami?
Płuca dostarczają krwi tlen, serce ją pompuje, jelito cienkie i wątroba dostarczają oczyszczone składniki pokarmowe, a nerki filtrują krew i usuwają z moczem szkodliwe substancje. Przefiltrowana krew wraca do tkanek z tlenem, solami mineralnymi, aminokwasami i cukrami prostymi.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.