To jedno z najczęściej pytanych doświadczeń z biologii w klasie 7 i na egzaminie ósmoklasisty: czy ślina trawi skrobię? Potrzebne są tylko dwie probówki, kleik skrobiowy, odrobina śliny, ciepła woda i płyn Lugola. W tej ściądze znajdziesz przebieg krok po kroku, obserwacje, wniosek i to, o co najczęściej pytają: po co jest próba kontrolna i jak sprawdzić wpływ temperatury.
W skrócie: płyn Lugola (roztwór jodu) barwi skrobię na granatowo. Próba badawcza: skrobia + ślina. Próba kontrolna: skrobia + woda. Obie 15 minut w wodzie o temperaturze ok. 37°C, potem kilka kropli Lugola. Kontrolna – granatowa (skrobia jest). Badawcza – jasna lub słabo zabarwiona (skrobia zniknęła). Wniosek: ślina zawiera enzym (amylazę), który rozkłada skrobię.
Dlaczego płyn Lugola?
Płyn Lugola to wodny roztwór jodu z jodkiem potasu. Jod wnika między łańcuchy skrobi i powstaje granatowy (ciemnoniebieski) kompleks. Z cukrami prostymi i dwucukrami nic takiego się nie dzieje – płyn pozostaje brązowo-żółty. Dlatego Lugol jest wskaźnikiem skrobi: granatowo = skrobia jest, jasno = skrobi nie ma. Kropla Lugola na przekrojonym ziemniaku czy kromce chleba od razu daje granatową plamę.
Przebieg doświadczenia krok po kroku
- Przygotuj kleik skrobiowy (łyżeczka mąki ziemniaczanej w szklance gorącej wody, ostudzić) i rozlej po równo do dwóch probówek.
- Do probówki B (badawcza) dodaj około 2 ml śliny (zbierz ją do kubeczka, wcześniej przepłucz usta wodą).
- Do probówki K (kontrolna) dodaj taką samą ilość wody.
- Obie probówki wstaw na 15–20 minut do zlewki z wodą o temperaturze ok. 37°C – takiej, w jakiej pracują enzymy w organizmie.
- Do każdej probówki dodaj kilka kropli płynu Lugola i porównaj barwę.
Obserwacje i wniosek
| Próbówka | Zawartość | Barwa po Lugolu | Co to znaczy |
|---|---|---|---|
| K – kontrolna | skrobia + woda | granatowa | skrobia nie została rozłożona – woda jej nie trawi |
| B – badawcza | skrobia + ślina | jasna (żółto-brązowa) lub tylko słabo niebieska | skrobia została rozłożona na cukry, których Lugol nie barwi |
Problem badawczy zapisujemy jako pytanie: „Czy ślina rozkłada skrobię?”. Hipoteza: „Ślina rozkłada skrobię, bo zawiera enzym trawienny”. Wynik doświadczenia hipotezę potwierdza.
Po co jest próba kontrolna?
Bez probówki K ktoś mógłby powiedzieć: „może skrobia sama rozpadła się w cieple” albo „może to woda ją rozcieńczyła”. Próba kontrolna różni się od badawczej tylko jednym czynnikiem – zamiast śliny jest woda – i pokazuje, że bez śliny skrobia zostaje. Dzięki temu wiemy, że to ślina, a nie temperatura czy czas, odpowiada za zniknięcie skrobi. Taki jest sens każdej próby kontrolnej: wszystko tak samo, oprócz badanego czynnika.
Jak zbadać wpływ temperatury?
Przygotuj kilka probówek ze skrobią i śliną i wstaw je na ten sam czas do wody o różnych temperaturach: do lodówki (ok. 5°C), do wody o 37°C i do gorącej (ok. 70°C). Po dodaniu Lugola najjaśniejsza będzie probówka z 37°C – enzym działa najlepiej w temperaturze ciała. W zimnie działa bardzo wolno, a w gorącej wodzie białko enzymu ulega zniszczeniu (denaturacji) i skrobia zostaje granatowa. Zmieniamy tylko temperaturę; ilość skrobi, śliny i czas muszą być takie same.
Inne doświadczenia na ten sam schemat
- Sok z ananasa a galaretka: świeży ananas zawiera enzym rozkładający białka. Galaretka ze świeżym sokiem nie tężeje (białko żelatyny jest rozłożone), z sokiem gotowanym – tężeje, bo enzym został zniszczony. Próba kontrolna: galaretka z wodą.
- Żucie chleba: kawałek chleba żuty przez minutę robi się słodki – amylaza ślinowa rozkłada skrobię na słodsze cukry.
- Wykrywanie skrobi w produktach: kropla Lugola na ziemniaku, chlebie, ryżu – granatowo; na serze, jabłku, mięsie – bez zmiany.
Jak zapamiętać?
- Lugol + skrobia = granat. Brak granatu = skrobi już nie ma.
- Jasna probówka to ta ze śliną (enzym zjadł skrobię), granatowa to woda (kontrola).
- Próba kontrolna = wszystko tak samo, tylko bez śliny.
- 37°C – bo enzymy to białka i lubią temperaturę ciała; gorąco je niszczy.
- Kolejność w opisie: problem → hipoteza → próba B i K → obserwacja → wniosek.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Trawienie i wchłanianie pokarmu” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Enzymy trawienne: amylaza, pepsyna, trypsyna, lipaza – gdzie działają i co rozkładają
- Żółć i sok trzustkowy – trawienie w dwunastnicy krok po kroku
- Wchłanianie pokarmu: kosmki jelitowe, krew i limfa oraz co robi jelito grube
- Cukry proste, dwucukry i wielocukry – skrobia
- Karty pracy „Trawienie i wchłanianie pokarmu” – 3 poziomy (PDF)
- Budowa układu pokarmowego – karty pracy, 3 poziomy
- Składniki pokarmowe – karty pracy, 3 poziomy
- Wszystkie materiały z działu „Układ pokarmowy i moczowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co barwi płyn Lugola?
Płyn Lugola barwi skrobię na granatowo (ciemnoniebiesko). Cukrów prostych i dwucukrów nie barwi, dlatego służy do wykrywania skrobi i sprawdzania, czy została rozłożona.
Która probówka jest próbą kontrolną w doświadczeniu ze śliną?
Probówka ze skrobią i wodą. Różni się od badawczej tylko brakiem śliny, więc pokazuje, że to ślina, a nie czas czy temperatura, rozłożyła skrobię.
Dlaczego probówki trzyma się w wodzie o temperaturze 37°C?
Bo amylaza ślinowa, jak każdy enzym, działa najszybciej w temperaturze ciała. W zimnie pracuje bardzo wolno, a w wysokiej temperaturze ulega zniszczeniu.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.