Powietrze, które właśnie wdychasz, przed dotarciem do płuc pokonuje kilka stacji: jest ogrzewane, nawilżane, oczyszczane z pyłków i kurzu, a po drodze może jeszcze posłużyć do wypowiedzenia słowa. Każdą z tych funkcji pełni inny odcinek dróg oddechowych. W tej ściądze porządkujemy je w kolejności, w jakiej przepływa przez nie powietrze, w jednej tabeli i z wyjaśnieniami, które najczęściej pojawiają się na sprawdzianie.
W skrócie: w układzie oddechowym wyróżniamy płuca i drogi oddechowe, które doprowadzają do nich powietrze. Drogi oddechowe tworzą kolejno: jama nosowa (ogrzewa, nawilża i oczyszcza powietrze), gardło (wspólny odcinek dróg oddechowych i przewodu pokarmowego), krtań (chrząstki, mięśnie, więzadła; fałdy głosowe – tu powstaje głos), tchawica (sprężysta rurka z chrząstkami, nabłonek urzęsiony usuwa zanieczyszczenia) i oskrzela (rozgałęziające się rurki, najcieńsze zakończone pęcherzykami płucnymi). Jama ustna tylko wspomaga jamę nosową w pobieraniu powietrza.
Drogi oddechowe – tabela
| Odcinek | Budowa | Funkcja |
|---|---|---|
| jama nosowa | wnętrze nosa wyścielone błoną śluzową (łącznotkankowa struktura pokryta nabłonkiem) z licznymi naczyniami krwionośnymi, komórkami produkującymi śluz i drobnymi włoskami | wciąganie powietrza atmosferycznego do organizmu; powietrze zostaje ogrzane, nawilżone i oczyszczone |
| jama ustna | początkowy odcinek układu pokarmowego | wspomaga jamę nosową w pobieraniu powietrza |
| gardło | wspólny odcinek dróg oddechowych i przewodu pokarmowego | tu powietrze z ust miesza się z powietrzem przechodzącym przez nos |
| krtań | chrząstki połączone z mięśniami i więzadłami; brzegi więzadeł tworzą fałdy głosowe (struny głosowe) ograniczające głośnię – najwęższą część krtani | przewodzi powietrze; zbliżanie i oddalanie fałdów głosowych sprawia, że powietrze wydychane przez głośnię drga – powstaje głos |
| tchawica | sprężysta rurka wzmocniona chrząstkami; wewnątrz nabłonek urzęsiony, którego rzęski poruszają się w stronę gardła | przewodzi powietrze; zanieczyszczenia są sklejane, przesuwane do gardła i odkrztuszane; rozgałęzia się na 2 oskrzela główne |
| oskrzela | system rurek rozgałęziających się pod kątem zbliżonym do prostego na coraz cieńsze kanaliki; grubsze mają budowę podobną do tchawicy, cieńsze nie mają chrząstek | doprowadzają powietrze do pęcherzyków płucnych, którymi ślepo zakończone są najcieńsze oskrzela |
Jama nosowa – klimatyzator organizmu
Przez jamę nosową powietrze atmosferyczne jest wciągane do wnętrza organizmu. Jej wewnętrzną powierzchnię wyściela błona śluzowa – łącznotkankowa struktura pokryta nabłonkiem. Zawiera ona liczne naczynia krwionośne (ogrzewają powietrze) i komórki produkujące śluz (nawilżają je i zatrzymują zanieczyszczenia). W oczyszczaniu pomagają też drobne włoski. Dlatego powietrze wdychane nosem dociera do płuc ogrzane, nawilżone i oczyszczone – a wdychane ustami omija tę „obróbkę”. Jama ustna jest początkowym odcinkiem układu pokarmowego i jedynie wspomaga jamę nosową w pobieraniu powietrza.
Gardło – skrzyżowanie dwóch dróg
Gardło jest wspólnym odcinkiem dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Tu powietrze dostające się przez usta miesza się z powietrzem przechodzącym przez nos, i tędy przechodzi też pokarm. Właśnie dlatego podczas jedzenia nie należy rozmawiać – pokarm może trafić w niewłaściwą drogę.
Krtań – skrzynka głosowa
Krtań jest zbudowana z chrząstek połączonych z mięśniami i więzadłami. Brzegi więzadeł, znajdujące się w świetle krtani, tworzą fałdy głosowe, potocznie nazywane strunami głosowymi. Ograniczają one najwęższą część krtani – głośnię. Ich zbliżanie i oddalanie się od siebie powoduje drganie powietrza przechodzącego podczas wydechu przez głośnię. W ten sposób powstaje głos. Zapamiętaj: mówimy na wydechu, nie na wdechu.
Tchawica – rura ze szczotkami
Tchawica to sprężysta rurka wzmocniona chrząstkami – dzięki nim nie zapada się i powietrze może swobodnie przepływać. Jej wewnętrzną ścianę pokrywa nabłonek urzęsiony. Rzęski poruszają się w stronę gardła, więc zanieczyszczenia, które dostają się tu wraz z powietrzem, zostają sklejone (śluzem), przesunięte do gardła i odkrztuszone. Tchawica rozgałęzia się na 2 oskrzela główne.
Oskrzela – drzewo rurek
Oskrzela to system rurek rozgałęziających się pod kątem zbliżonym do prostego na coraz cieńsze kanaliki. Grubsze oskrzela mają budowę podobną do tchawicy (z chrząstkami), cieńsze już nie mają chrząstek. Najcieńsze są ślepo zakończone cienkościennymi woreczkami – pęcherzykami płucnymi, o których przeczytasz w ściądze o budowie płuc.
Jak zapamiętać?
- Kolejność: Nos – Gardło – Krtań – Tchawica – Oskrzela („Niech Gra Kapela Tuż Obok”).
- Jama nosowa = 3 O: Ogrzewa, nawilża (Ochładza nie!), Oczyszcza – z pomocą śluzu i włosków.
- Gardło = skrzyżowanie powietrza i pokarmu; krtań = głos (fałdy głosowe, głośnia, wydech).
- Tchawica = chrząstki + rzęski; rzęski „zamiatają” w stronę gardła.
- Oskrzela: im cieńsze, tym mniej chrząstek, a na końcu – pęcherzyki.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Oddychanie tlenowe: po co nam tlen, substraty i produkty, mitochondrium, równanie
- Budowa płuc: pęcherzyki płucne, płaty i opłucna – dlaczego płuca mają prawie 100 m²
- Wentylacja płuc: wdech i wydech, przepona i mięśnie międzyżebrowe krok po kroku
- Słowniczek pojęć: układ krążenia
- Karty pracy „Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc” – 3 poziomy (PDF)
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Powtórka: układ krążenia – karty pracy, 3 poziomy
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Z czego składają się drogi oddechowe?
Drogi oddechowe tworzą kolejno: jama nosowa, gardło, krtań, tchawica i oskrzela. Doprowadzają one powietrze do płuc. Jama ustna, choć jest odcinkiem układu pokarmowego, wspomaga jamę nosową w pobieraniu powietrza.
Co dzieje się z powietrzem w jamie nosowej?
Błona śluzowa jamy nosowej zawiera liczne naczynia krwionośne i komórki produkujące śluz. Dzięki nim powietrze zostaje ogrzane, nawilżone i oczyszczone; w oczyszczaniu pomagają drobne włoski.
Jak powstaje głos?
W krtani brzegi więzadeł tworzą fałdy głosowe (struny głosowe), które ograniczają głośnię – najwęższą część krtani. Zbliżanie i oddalanie fałdów powoduje drganie powietrza przechodzącego przez głośnię podczas wydechu – tak powstaje głos.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.