Większość chorób skóry ma związek z trzema rzeczami: słońcem (czerniak), drobnoustrojami i pasożytami (grzybice, wszawica, świerzb) oraz pracą gruczołów (łojotok). Niewłaściwa higiena i pielęgnacja sprzyjają niektórym z nich, ale nie wszystkim – wszawicą można się zarazić także przy czystych włosach.
W skrócie: czerniak – szybki nowotwór skóry, wczesne rozpoznanie ratuje życie; grzybica – grzyby lubią wilgoć i uszkodzoną skórę; wszawica i świerzb – pasożyty przez kontakt z zarażonym lub jego rzeczami; łojotok – za dużo łoju, często w dojrzewaniu, nieleczony prowadzi do trądziku.
Choroby skóry – tabela
| Choroba | Przyczyna | Objawy | Profilaktyka |
|---|---|---|---|
| czerniak złośliwy | nadmiar promieniowania UV uszkadza komórki wytwarzające melaninę (zmiany nowotworowe) | ciemna zmiana o nieregularnym kształcie, zwykle o średnicy ponad 5 mm; szybko rośnie | unikanie nadmiaru słońca, kremy z filtrem, samokontrola znamion i szybka wizyta u dermatologa |
| grzybice | grzyby chorobotwórcze (np. żywiące się keratyną); sprzyjają: wilgoć, uszkodzenia skóry i paznokci, niedobory witamin, choroby przewlekłe (np. cukrzyca) | świąd, wykwity na skórze lub paznokciach, utrzymują się nawet po rozpoczęciu leczenia; ustępują po kilku tygodniach | higiena w miejscach publicznych, klapki na basenie, własne obuwie, ręczniki i grzebienie |
| wszawica | wesz głowowa żyjąca na owłosionej skórze głowy; zarażenie przez kontakt z osobą zarażoną lub jej rzeczami | swędzenie, grudki, obecność jaj (gnid) na włosach | własne czapki, szczotki, grzebienie; regularne kontrole skóry głowy i włosów |
| świerzb | świerzbowiec drążący w naskórku kanaliki, w których samica składa jaja | swędzenie, grudki | jak przy wszawicy: higiena, własne przedmioty osobiste, kontrole skóry |
| łojotok | nadmierne wydzielanie łoju; zmiany w czasie dojrzewania, stres, niedobory witamin; skłonność dziedziczna | skóra tłusta i lśniąca, grudki, zaskórniki; nieleczony → trądzik | zbilansowana dieta (mniej słodyczy, smażonych potraw), właściwa pielęgnacja, konsultacja ze specjalistą |
Metoda ABCDE – kiedy pieprzyk powinien zaniepokoić?
- A – asymetria: jedna połowa inna niż druga
- B – brzegi: nieregularne, postrzępione
- C – kolor: kilka odcieni w jednej zmianie
- D – duży rozmiar: średnica ponad 5 mm
- E – ewolucja: zmiana rośnie, zmienia kształt, swędzi lub krwawi
Jeśli znamię spełnia choć jedną z tych cech, trzeba je pokazać dermatologowi. O wyleczeniu czerniaka decyduje wczesne rozpoznanie.
Jak zapamiętać?
- Słońce → czerniak; wilgoć → grzybica; cudze rzeczy → wszawica i świerzb; dojrzewanie → łojotok.
- Wszawica to nie brud – wesz przechodzi przez kontakt z zarażoną osobą, także na czyste włosy.
- Klapki na basenie i własny ręcznik to najprostsza profilaktyka grzybicy.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Higiena i zdrowie skóry” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań ze schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Promieniowanie UV, indeks UV i filtry SPF – jak chronić skórę przed słońcem
- Pielęgnacja skóry: pH, mycie, kosmetyki i dobre bakterie
- Oparzenia i odmrożenia – stopnie i pierwsza pomoc
- Karty pracy „Higiena i zdrowie skóry” – 3 poziomy (PDF)
- Karty pracy „Budowa i funkcje skóry” – 3 poziomy (PDF)
- Układ ruchu – co trzeba umieć na sprawdzian? (NaCoBeZU)
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić zwykły pieprzyk od czerniaka?
Metodą ABCDE: asymetria, nieregularne brzegi, kilka kolorów, średnica ponad 5 mm, zmiana w czasie. Każda z tych cech to powód do wizyty u dermatologa.
Czy wszawica świadczy o braku higieny?
Nie. Wszawicą zaraża się przez kontakt z osobą zarażoną lub jej rzeczami (czapka, grzebień), niezależnie od czystości włosów.
Dlaczego łojotok częściej dotyczy nastolatków?
Bo w czasie dojrzewania zmiany w organizmie zwiększają wydzielanie łoju. Sprzyjają mu też stres i niedobory witamin, a skłonność jest dziedziczna.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.