Promieniowanie UV to część światła słonecznego. W małych dawkach jest potrzebne – dzięki niemu w naskórku powstaje witamina D, a słońce poprawia nastrój. Ale dłuższe wystawianie skóry na słońce, np. podczas opalania, uszkadza ją. Melanina chroni tylko przez pewien czas, dlatego potrzebne są filtry, nakrycie głowy i umiar.
W skrócie: UVB działa płytko (rumień, oparzenia, witamina D), UVA głęboko (zmarszczki, przebarwienia, uszkodzenia DNA); indeks UV sprawdzasz w pogodzie i dobierasz do niego ochronę; SPF do 15 – ochrona niska, do 30 – średnia, do 50 – wysoka.
UVA i UVB – tabela
| Promieniowanie | Jak głęboko wnika | Skutki |
|---|---|---|
| UVB | do naskórka i skóry właściwej | rozszerzanie naczyń krwionośnych, rumień i oparzenia; umożliwia wytwarzanie witaminy D |
| UVA | aż do warstwy podskórnej | uszkodzenia skóry: zmarszczki, wiotczenie, przebarwienia, przedwczesne starzenie; zmiany w materiale genetycznym komórek → ryzyko czerniaka |
Indeks UV – jak się zachować?
Indeks UV opisuje, jak intensywne jest promieniowanie w danym miejscu i czasie. Zależy od pory roku i dnia, pogody i położenia geograficznego. Jego wartość podają serwisy pogodowe; można ją też zmierzyć podręcznym miernikiem.
| Indeks UV | Co robić |
|---|---|
| 1–2 | ochrona nie jest konieczna |
| 3–7 | unikać słońca w godzinach południowych, krem z filtrem, okulary przeciwsłoneczne, nakrycie głowy |
| 8–11+ | w ciągu całego dnia unikać słońca, w południe tylko w cieniu; wysoki (wodoodporny) filtr, okulary, nakrycie głowy, lekkie ubranie osłaniające całe ciało |
Co oznacza SPF?
SPF (ang. sun protection factor) to współczynnik ochrony przeciwsłonecznej. Filtry w kremie rozpraszają i odbijają promieniowanie UV, a część pochłaniają. Dzięki temu wydłużają czas bezpiecznej ekspozycji, ale nie zatrzymują całego promieniowania i nie działają bez końca – krem trzeba ponawiać, a na słońcu zachować umiar. Rodzaj filtra dobiera się do koloru skóry (fototypu): im jaśniejsza skóra, tym wyższy filtr.
- SPF do 15 – ochrona niska
- SPF do 30 – ochrona średnia
- SPF do 50 – ochrona wysoka
Jak zapamiętać?
- B jak bąbel (oparzenie) – UVB działa płytko i parzy; A jak aż do tłuszczu – UVA wnika głęboko i starzy skórę.
- Indeks 1–2 luz, 3–7 krem i czapka, 8+ cień w południe.
- Opalenizna to obrona skóry, nie dowód zdrowia.
- Oczy też dostają UV – okulary przeciwsłoneczne to nie ozdoba.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Higiena i zdrowie skóry” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań ze schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Pielęgnacja skóry: pH, mycie, kosmetyki i dobre bakterie
- Choroby skóry: czerniak, grzybice, wszawica, świerzb i łojotok – przyczyny, objawy, profilaktyka
- Oparzenia i odmrożenia – stopnie i pierwsza pomoc
- Karty pracy „Higiena i zdrowie skóry” – 3 poziomy (PDF)
- Karty pracy „Budowa i funkcje skóry” – 3 poziomy (PDF)
- Układ ruchu – co trzeba umieć na sprawdzian? (NaCoBeZU)
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Czym różni się UVA od UVB?
UVB dociera do naskórka i skóry właściwej – powoduje rumień i oparzenia, ale umożliwia wytwarzanie witaminy D. UVA wnika aż do warstwy podskórnej i odpowiada za zmarszczki, przebarwienia oraz uszkodzenia DNA komórek.
Co oznacza indeks UV 8?
Bardzo silne promieniowanie: przez cały dzień unikaj słońca, w południe przebywaj tylko w cieniu, używaj wysokiego filtra, okularów, nakrycia głowy i ubrania osłaniającego ciało.
Czy z kremem SPF 50 można opalać się cały dzień?
Nie. Filtr wydłuża czas bezpiecznej ekspozycji, ale nie zatrzymuje całego UV i działa ograniczony czas. Krem trzeba ponawiać, a na słońcu zachować umiar.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.