Termoregulacja to mechanizmy, które utrzymują temperaturę ciała na stałym poziomie (ok. 36–37 °C), niezależnie od pogody i wysiłku. Skóra odgrywa w tym główną rolę: przez nią organizm oddaje nadmiar ciepła albo zatrzymuje ciepło, gdy jest zimno.
W skrócie: w upale naczynia krwionośne skóry rozszerzają się i wydziela się pot – ciało oddaje ciepło; w zimnie naczynia zwężają się, pot przestaje się wydzielać, a mięśnie przywłosowe unoszą włosy (gęsia skórka) – ciało oszczędza ciepło.
Upał i zimno – co robi skóra?
| Element skóry | Upał, wysiłek | Zimno, bezruch |
|---|---|---|
| naczynia krwionośne skóry właściwej | rozszerzają się (↑) – więcej krwi przy powierzchni, skóra czerwienieje i oddaje ciepło | zwężają się (↓) – mniej krwi przy powierzchni, skóra blednie, ciepło zostaje w organizmie |
| gruczoły potowe | wydzielają pot (↑) – pot paruje i chłodzi skórę | prawie nie wydzielają potu (↓) |
| mięśnie przywłosowe | rozluźnione | kurczą się – włosy stają dęba („gęsia skórka”) |
| warstwa podskórna | – | tłuszcz działa jak izolacja i ogranicza utratę ciepła |
Dlaczego marzną nos, uszy i palce?
To wystające, cienkie części ciała o dużej powierzchni w stosunku do objętości. Gdy w zimnie naczynia krwionośne się zwężają, przepływa przez nie bardzo mało krwi, więc szybko tracą ciepło i są najbardziej narażone na odmrożenia. Z podobnego powodu dzieci wychładzają się szybciej niż dorośli: mają większą powierzchnię skóry w stosunku do masy ciała.
Jak zapamiętać?
- Gorąco = naczynia szerokie, pot leje się – skóra „oddaje”.
- Zimno = naczynia wąskie, gęsia skórka – skóra „trzyma”.
- Czerwona twarz po biegu i blada twarz na mrozie to ta sama zasada: ile krwi płynie przy powierzchni.
- Pot chłodzi, bo paruje – dlatego w wilgotnym powietrzu upał męczy bardziej.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Budowa i funkcje skóry” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań ze schematem do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Warstwy skóry: naskórek, skóra właściwa i warstwa podskórna – budowa i funkcje
- Wytwory naskórka: włosy, paznokcie i gruczoły skóry
- Melanina, albinizm i witamina D – co słońce robi ze skórą
- Karty pracy „Budowa i funkcje skóry” – 3 poziomy (PDF)
- Układ ruchu – co trzeba umieć na sprawdzian? (NaCoBeZU)
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co dzieje się ze skórą, gdy jest gorąco?
Naczynia krwionośne skóry właściwej rozszerzają się i oddają ciepło do otoczenia, a gruczoły potowe wydzielają pot, który parując chłodzi skórę.
Dlaczego w zimnie skóra blednie?
Bo naczynia krwionośne zwężają się, żeby zatrzymać ciepło w organizmie, i przy powierzchni skóry płynie mniej krwi.
Co to jest gęsia skórka?
Uniesienie włosów przez kurczące się mięśnie przywłosowe. Pojawia się w zimnie i pod wpływem emocji.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.