Wytwory naskórka to struktury, które powstają w naskórku, choć część z nich sięga głęboko w skórę właściwą. Należą do nich włosy, paznokcie oraz gruczoły potowe, łojowe i mlekowe. Wspólnym składnikiem naskórka, włosów i paznokci jest białko keratyna.
W skrócie: włosy chronią przed przegrzaniem i utratą ciepła, paznokcie chronią końcówki palców, gruczoły potowe wydzielają pot (chłodzi i chroni), gruczoły łojowe – łój (natłuszcza i chroni), a gruczoły mlekowe to przekształcone gruczoły potowe.
Wytwory naskórka – tabela
| Wytwór | Gdzie jest | Co robi |
|---|---|---|
| włosy | w mieszkach włosowych (zagłębieniach naskórka sięgających skóry właściwej) | chronią głowę przed przegrzaniem i utratą ciepła; mięsień przywłosowy unosi włos („gęsia skórka”) |
| paznokcie | na końcach palców | chronią końcówki palców, w których jest wiele zakończeń nerwowych |
| gruczoły potowe | w skórze właściwej, przewody zwinięte w kłębki, uchodzą na powierzchnię | wydzielają pot – chłodzi ciało, a razem z łojem tworzy kwaśną warstwę chroniącą przed patogenami |
| gruczoły łojowe | przy mieszkach włosowych (ich przewody uchodzą do mieszka) | wydzielają łój, który natłuszcza skórę i włosy i chroni przed drobnoustrojami |
| gruczoły mlekowe | w piersiach; u mężczyzn zredukowane | przekształcone gruczoły potowe; po porodzie wytwarzają mleko dla noworodka |
Budowa włosa
Włos składa się z łodygi (część widoczna nad skórą), korzenia (część w skórze) i cebulki, z której włos rośnie. Całość tkwi w mieszku włosowym. Do mieszka uchodzi gruczoł łojowy, a do włosa przyczepiony jest mięsień przywłosowy, który w zimnie lub przy strachu kurczy się i stawia włos – to „gęsia skórka”. Liczba mieszków włosowych nie zmienia się przez całe życie; zmienia się tylko ich aktywność, dlatego włosy mogą się przerzedzać.
Jak zapamiętać?
- Trzy „W” wytworów: włosy, (paz)nokcie, wydzieliny (gruczoły).
- Włos jak roślina: cebulka → korzeń → łodyga.
- Gruczoł łojowy siedzi przy włosie, gruczoł potowy ma własny przewód na powierzchnię.
- Gruczoły mlekowe to przekształcone gruczoły potowe – częste pytanie na sprawdzianie.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Budowa i funkcje skóry” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań ze schematem do podpisania i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Warstwy skóry: naskórek, skóra właściwa i warstwa podskórna – budowa i funkcje
- Melanina, albinizm i witamina D – co słońce robi ze skórą
- Termoregulacja: jak skóra reguluje temperaturę ciała – pot, naczynia, gęsia skórka
- Karty pracy „Budowa i funkcje skóry” – 3 poziomy (PDF)
- Układ ruchu – co trzeba umieć na sprawdzian? (NaCoBeZU)
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co należy do wytworów naskórka?
Włosy, paznokcie oraz gruczoły potowe, łojowe i mlekowe.
Z czego powstają gruczoły mlekowe?
Z przekształconych gruczołów potowych. Występują u obu płci, ale u mężczyzn są zredukowane.
Dlaczego pojawia się gęsia skórka?
Bo mięśnie przywłosowe kurczą się i unoszą włosy. Dzieje się tak w zimnie lub pod wpływem silnych emocji.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.