Przygotowaliśmy karty pracy „Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc” dla klasy 7 w trzech poziomach trudności. To pierwszy temat działu „Układ oddechowy i układ wydalniczy”: po co organizm pobiera powietrze i czym jest oddychanie tlenowe w mitochondriach, jakie narządy tworzą drogi oddechowe (jama nosowa, gardło, krtań, tchawica, oskrzela) i jak każdy z nich jest zbudowany, z czego składają się płuca (ok. 300 mln pęcherzyków płucnych, płaty, opłucna) oraz jak działa wentylacja płuc – wdech z pracą przepony i mięśni międzyżebrowych i bierny wydech. Każda karta to 30 zadań w PDF: zadania wyboru, prawda/fałsz, zadania otwarte i kolorowy schemat, z kluczem odpowiedzi i skalą ocen. Uczeń wybiera poziom do nauki, rodzic ma klucz do sprawdzenia, a nauczyciel – gotową kartkówkę lub pracę domową.
W skrócie: temat obejmuje oddychanie tlenowe (glukoza + tlen → energia + dwutlenek węgla + woda, zachodzi w mitochondriach niemal każdej komórki; substraty pochodzą z układu pokarmowego i oddechowego), budowę dróg oddechowych (jama nosowa ogrzewa, nawilża i oczyszcza powietrze; gardło jest wspólne dla dróg oddechowych i przewodu pokarmowego; w krtani fałdy głosowe wytwarzają głos; tchawica to sprężysta rurka z chrząstkami i nabłonkiem urzęsionym; oskrzela rozgałęziają się aż do pęcherzyków płucnych), budowę płuc (ok. 300 mln pęcherzyków o średnicy do 1 mm i łącznej powierzchni prawie 100 m², prawe płuco 3 płaty, lewe 2, opłucna z płynem) oraz wentylację płuc (wdech czynny – skurcz przepony i mięśni międzyżebrowych zewnętrznych, wydech bierny; ok. 500 cm³ powietrza na spokojny oddech). Trzy karty PDF: 4, 6 i 6 stron A4, po 30 zadań (50, 55 i 72 pkt). Pierwszy PDF gratis po założeniu konta.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 1. Poziom łatwy – 30 zadań, 50 pkt, 4 strony
14 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 10 otwartych (w tym kolorowy schemat układu oddechowego z numerami 1–6 do podpisania, uzupełnianie zdań o oddychaniu tlenowym, funkcje układu oddechowego, co dzieje się z powietrzem w jamie nosowej, tabela przepona–żebra przy wdechu i wydechu, fałdy głosowe, liczby o płucach). Dla ucznia, który dopiero poznaje temat. Czas: 40 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 2. Poziom średni – 30 zadań, 55 pkt, 6 stron
12 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 12 otwartych (schemat klatki piersiowej w fazach A i B, tabela odcinków dróg oddechowych – budowa i funkcja, równanie oddychania tlenowego, współpraca układu pokarmowego i oddechowego, błąd w zdaniu o tchawicy, jak powstaje głos, cechy pęcherzyków płucnych, droga tlenu do pęcherzyka, opłucna, obliczenie ilości powietrza na minutę). Poziom sprawdzianu. Czas: 45 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 3. Poziom zaawansowany – 30 zadań, 72 pkt, 6 stron
10 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 14 otwartych, w tym „Dla mistrza”: schemat komórki z mitochondrium i strzałkami A–D (substraty i produkty), tabela porównawcza wdech–wydech, dwa błędy w tekście o płucach, związek budowy z funkcją (nabłonek urzęsiony, chrząstki, ściana pęcherzyka), przypadek pana Tomasza po operacji, droga tlenu do mitochondrium, projekt doświadczenia o liczbie oddechów, instrukcja dla rodzica „Jak wytłumaczyć dziecku, jak oddychamy”. Na szóstkę i pod egzamin. Czas: 50 minut.
Co jest w kartach?
| Karta | Wybór A–D | Prawda/fałsz | Otwarte | Punkty | Strony |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Łatwy | 14 | 6 | 10 | 50 | 4 |
| 2. Średni | 12 | 6 | 12 | 55 | 6 |
| 3. Zaawansowany | 10 | 6 | 14 | 72 | 6 |
Lista zagadnień z materiałami
Do każdego zagadnienia z tematu przygotowaliśmy krótką ściągę (artykuł z tabelą i sposobem na zapamiętanie) oraz wskazaliśmy, która karta sprawdza je najdokładniej.
| Zagadnienie | Ściąga | Karta |
|---|---|---|
| Oddychanie tlenowe: po co tlen, substraty (glukoza, tlen) i produkty (energia, dwutlenek węgla, woda), mitochondrium, równanie, współpraca układu pokarmowego i oddechowego | Oddychanie tlenowe | Karta 1 (zad. 1–4, 15, 22–23), Karta 2 (zad. 1–3, 13, 21–22), Karta 3 (zad. 1–2, 10–11, 17, 28, 30) |
| Drogi oddechowe: jama nosowa (ogrzewanie, nawilżanie, oczyszczanie), jama ustna, gardło, krtań i fałdy głosowe, tchawica z chrząstkami i nabłonkiem urzęsionym, oskrzela | Drogi oddechowe | Karta 1 (zad. 5–9, 16–17, 21, 24, 27), Karta 2 (zad. 4–7, 14–15, 20, 23–24, 27, 29), Karta 3 (zad. 3–5, 9, 12–13, 20, 22–23, 26–27) |
| Płuca: pęcherzyki płucne (ok. 300 mln, do 1 mm, prawie 100 m²), płaty, opłucna i płyn, przenikanie gazów przez cienką ścianę | Budowa płuc i pęcherzyki płucne | Karta 1 (zad. 10–11, 18, 25, 28, 30), Karta 2 (zad. 8–9, 16, 25, 28), Karta 3 (zad. 6, 9, 14, 19–20) |
| Wentylacja płuc: wdech (czynny – przepona i mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne), wydech (bierny), kaszel i kichanie, ok. 500 cm³ na oddech, liczba oddechów | Wentylacja płuc – wdech i wydech | Karta 1 (zad. 12–14, 19–20, 26, 29), Karta 2 (zad. 10–12, 17–19, 26, 30), Karta 3 (zad. 7–8, 15–16, 18, 21, 24–25, 29–30) |
Przykładowe zadania z odpowiedziami
| Poziom | Zadanie | Odpowiedź |
|---|---|---|
| łatwy | Wspólny odcinek dróg oddechowych i przewodu pokarmowego to: A. krtań, B. tchawica, C. jama nosowa, D. gardło | D – w gardle powietrze dostające się przez usta miesza się z powietrzem z nosa, a przechodzi tędy także pokarm |
| średni | Choć średnica jednego pęcherzyka płucnego nie przekracza 1 mm, łączna powierzchnia płuc wynosi prawie 100 m², ponieważ: A. płuca mają pięć płatów, B. opłucna zwiększa powierzchnię płuc, C. pęcherzyków jest bardzo dużo – ok. 300 mln, D. każdy pęcherzyk ma powierzchnię 1 m² | C – ok. 300 mln maleńkich pęcherzyków daje razem powierzchnię basenu rekreacyjnego lub domu jednorodzinnego |
| zaawansowany | Osoba oddychająca przez usta w mroźny dzień szybciej odczuwa chłód i suchość w gardle niż osoba oddychająca nosem, ponieważ: A. w gardle nie ma dróg oddechowych, B. przez usta wdychamy mniej tlenu, C. powietrze omija jamę nosową, która ogrzewa i nawilża powietrze, D. jama ustna oczyszcza powietrze lepiej niż jama nosowa | C – błona śluzowa jamy nosowej z naczyniami krwionośnymi i komórkami produkującymi śluz ogrzewa, nawilża i oczyszcza powietrze; jama ustna tylko wspomaga pobieranie powietrza |
Jak korzystać z trzech poziomów?
- Zacznij od karty łatwej, żeby sprawdzić, czy uczeń wie, po co komórkom tlen, umie wymienić po kolei odcinki dróg oddechowych i opisać, co dzieje się z przeponą i żebrami podczas wdechu i wydechu. Wynik poniżej 50% oznacza, że warto najpierw przeczytać ściągi z tabeli powyżej.
- Kartę średnią rozwiąż na 2–3 dni przed sprawdzianem; to poziom typowej klasówki z tematu, ze schematem wdechu i wydechu, tabelą dróg oddechowych i równaniem oddychania tlenowego.
- Kartę zaawansowaną zostaw na koniec: zadania wymagają analizy schematu, poprawiania błędów, łączenia budowy z funkcją, planowania doświadczenia i uzasadniania, jak na egzaminie ósmoklasisty.
- Rodzicu: w kluczu przy zadaniach otwartych są przykładowe odpowiedzi i liczba punktów za każdy element, więc sprawdzenie zajmie kilka minut. Przy okazji połóżcie dłoń na brzuchu i klatce piersiowej i policzcie wspólnie oddechy w spoczynku i po kilku podskokach.
- Nauczyciel może dać uczniom różne poziomy w jednej klasie; wszystkie karty mają ten sam temat i podobną budowę.
Skala ocen
| Ocena | Karta 1 (50 pkt) | Karta 2 (55 pkt) | Karta 3 (72 pkt) |
|---|---|---|---|
| celujący | od 45 | od 50 | od 65 |
| bardzo dobry | od 40 | od 44 | od 58 |
| dobry | od 35 | od 38 | od 50 |
| dostateczny | od 25 | od 28 | od 36 |
| dopuszczający | od 15 | od 16 | od 22 |
Inne materiały z działu „Układ oddechowy”
- Oddychanie tlenowe: substraty, produkty, mitochondrium (ściąga)
- Drogi oddechowe: jama nosowa, gardło, krtań, tchawica, oskrzela (ściąga)
- Budowa płuc: pęcherzyki płucne, płaty, opłucna (ściąga)
- Wentylacja płuc: wdech i wydech, przepona, mięśnie międzyżebrowe (ściąga)
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Powtórka: układ krążenia – karty pracy, 3 poziomy (poprzedni dział)
- Współpraca układów narządów podczas wysiłku fizycznego (ściąga z działu „Układ krążenia”)
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Najczęstsze pytania
Jak pobrać karty pracy „Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc”?
Kliknij przycisk pobierania przy wybranej karcie. Po założeniu konta pierwszy PDF dostajesz gratis, kolejne pobrania kupujesz w pakietach od 5 zł (1, 3 lub 5 plików). Każdy poziom to osobny plik PDF i osobne pobranie.
Czy do kart są odpowiedzi?
Tak. Każda karta kończy się kluczem odpowiedzi z punktacją za poszczególne zadania i skalą ocen. W zadaniach otwartych uznajemy każdą odpowiedź poprawną merytorycznie, także sformułowaną innymi słowami.
Czym różnią się trzy poziomy?
Poziom łatwy sprawdza podstawy: po co komórkom tlen, co to jest oddychanie tlenowe, jakie narządy tworzą drogi oddechowe, czym są pęcherzyki płucne, co dzieje się z przeponą i żebrami podczas wdechu i wydechu. Poziom średni to typowy sprawdzian: schemat wdechu i wydechu A/B, tabela odcinków dróg oddechowych (budowa i funkcja), równanie oddychania tlenowego, błąd w zdaniu o tchawicy, droga tlenu do pęcherzyka, obliczenie ilości powietrza. Poziom zaawansowany wymaga analizy schematu komórki z mitochondrium, poprawienia błędów w tekście o płucach, powiązania budowy z funkcją, wyjaśnienia przypadku pacjenta, zaplanowania doświadczenia o liczbie oddechów i napisania instrukcji dla rodzica.
Dla której klasy są te karty?
Dla klasy 7 szkoły podstawowej, dział „Układ oddechowy i układ wydalniczy” (biologia), temat „Budowa układu oddechowego”. Budowa układu oddechowego i mechanizm wdechu i wydechu pojawiają się też na egzaminie ósmoklasisty, dlatego poziom zaawansowany sprawdzi się przy powtórce.
Ile czasu zajmuje rozwiązanie jednej karty?
Około 40 minut (poziom łatwy), 45 minut (średni) i 50 minut (zaawansowany). Każda karta ma 30 zadań.