Czarnobyl to temat, na którym można nauczyć się zaskakująco dużo: historii zimnej wojny, budowy atomu, procentów, pracy ze źródłem i pisania rozprawki. Dlatego przygotowaliśmy interdyscyplinarny zestaw kart pracy „Czarnobyl 1986” dla klasy 7 (sprawdzi się też w klasie 8). To 18 stron PDF z kluczem odpowiedzi – do pobrania (pierwszy PDF gratis po założeniu konta).
W skrócie: 26 kwietnia 1986 r. o 1:23 podczas testu bezpieczeństwa wybuchł reaktor nr 4 (typ RBMK-1000) Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w ZSRR (dziś Ukraina). Był to wybuch parowy, nie jądrowy; w skali INES otrzymał 7. stopień. Przyczyny: błędy ludzi, wady konstrukcji i wady systemu. PDF (18 stron) zawiera zadania z historii, fizyki, chemii, matematyki, geografii, WOS-u, biologii, języka polskiego i angielskiego, krzyżówkę, test końcowy na 15 punktów i klucz.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne od 5 zł
Czarnobyl 1986 – zestaw pracy dla klasy 7 (18 stron)
Anatomia katastrofy: fakty, przyczyny, skutki, wnioski. 9 przedmiotów w jednym temacie, kalendarium 1970–2019, chronologia nocy minuta po minucie, okres półrozpadu z wykresem, analiza komunikatu TASS, plan rozprawki, reading po angielsku, test i klucz.
Spis treści
- Najważniejsze fakty
- Przyczyny katastrofy: człowiek, konstrukcja, system
- Noc katastrofy minuta po minucie
- Kalendarium 1970–2019
- Izotopy i okres półrozpadu
- Skutki katastrofy
- Co jest w zestawie PDF?
- Najczęstsze pytania
Najważniejsze fakty
| Kategoria | Informacja |
|---|---|
| Data i godzina | 26 kwietnia 1986 r., 1:23 w nocy |
| Miejsce | Czarnobylska Elektrownia Jądrowa, Ukraińska SRR (ZSRR); 3 km od Prypeci, ok. 110 km od Kijowa |
| Reaktor | blok nr 4, typ RBMK-1000: moc cieplna 3200 MW, elektryczna 1000 MW; moderator – grafit, chłodziwo – woda |
| Rodzaj wybuchu | cieplny (parowy), następnie pożar grafitu przez ok. 10 dni |
| Skala INES | 7 – najwyższy stopień (tak samo jak Fukushima, 2011) |
| Ewakuacja | Prypeć (ok. 49 tys. osób) po 36 godzinach; w 1986 r. łącznie ok. 116 tys. osób ze strefy 30 km |
| Likwidatorzy | ok. 600 tys. osób usuwających skutki awarii |
| Przywódca ZSRR | Michaił Gorbaczow (od marca 1985 r.) |
| Osłony | sarkofag (XI 1986), Arka – Nowa Bezpieczna Powłoka (XI 2016) |
Przyczyny katastrofy: człowiek, konstrukcja, system
| Błędy ludzi | Wady konstrukcji RBMK | Wady systemu |
|---|---|---|
| wyłączenie awaryjnego chłodzenia i części zabezpieczeń | niestabilność przy małej mocy (dodatni współczynnik reaktywności) | przesunięcie testu o ok. 9 godzin – trafił na nieprzygotowaną nocną zmianę |
| wysunięcie prawie wszystkich prętów kontrolnych (zostało ok. 8 przy wymaganych min. 15) | grafitowe końcówki prętów – po wsunięciu na moment zwiększały moc | utajnienie wcześniejszych awarii reaktorów RBMK – operatorzy nie znali ich wad |
| kontynuowanie testu, choć moc spadła niemal do zera | brak szczelnej, żelbetowej obudowy bezpieczeństwa | kultura tajności i presja na wykonanie planu |
Noc katastrofy minuta po minucie
| Godzina | Co się działo? |
|---|---|
| 25 IV, 1:06 | początek obniżania mocy reaktora przed testem |
| 25 IV, 14:00 | dyspozytor z Kijowa wstrzymuje test; awaryjne chłodzenie rdzenia jest już wyłączone |
| 26 IV, 0:28 | moc spada do ok. 30 MW – reaktor powinien zostać wyłączony |
| ok. 1:00 | po wysunięciu prętów moc stabilizuje się na 200 MW (plan: 700–1000 MW) |
| 1:23:04 | początek testu |
| 1:23:40 | naciśnięcie przycisku awaryjnego AZ-5; moc w kilka sekund przekracza 30 000 MW |
| ok. 1:23:45 | dwa wybuchy, zniszczenie rdzenia i dachu |
| 1:28 | przyjazd pierwszych strażaków |
Kalendarium 1970–2019
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1970 | początek budowy elektrowni i Prypeci |
| 1977–1983 | uruchamianie bloków 1–4 |
| III 1985 | Gorbaczow przywódcą ZSRR |
| 26 IV 1986 | wybuch reaktora nr 4 |
| 27 IV 1986 | ewakuacja Prypeci |
| 28 IV 1986 | skażenie wykrywają Mikołajki i Forsmark; o 21:00 pierwszy komunikat TASS |
| 29 IV 1986 | początek akcji z płynem Lugola w Polsce |
| 1 V 1986 | pochody pierwszomajowe mimo skażenia |
| 14 V 1986 | telewizyjne wystąpienie Gorbaczowa |
| XI 1986 | ukończenie sarkofagu |
| 1990 | Polska rezygnuje z budowy elektrowni w Żarnowcu |
| 1991 | niepodległość Ukrainy (24 VIII) i rozpad ZSRR (XII) |
| 15 XII 2000 | wyłączenie ostatniego bloku |
| 11 III 2011 | Fukushima – drugi 7. stopień INES |
| XI 2016 | nasunięcie Arki (oddana do użytku w 2019 r.) |
Izotopy i okres półrozpadu
| Izotop | Okres półrozpadu | Dlaczego ważny? |
|---|---|---|
| jod-131 | 8 dni | gromadzi się w tarczycy; groźny w pierwszych tygodniach – stąd płyn Lugola |
| cez-137 | 30 lat | skaża glebę i żywność przez pokolenia; w 2016 r. pozostała go połowa |
| stront-90 | 29 lat | odkłada się w kościach |
| pluton-239 | ok. 24 tys. lat | pozostanie w strefie praktycznie na zawsze |
Dla porównania dawek: naturalne tło w Polsce to ok. 2,5 mSv rocznie, zdjęcie RTG klatki piersiowej – ok. 0,1 mSv, a choroba popromienna zaczyna się od ok. 1000 mSv przyjętych naraz. W PDF-ie uczeń uzupełnia tabelę rozpadu jodu-131, rysuje wykres i przelicza siwerty.
Skutki katastrofy
| Zdrowotne | Środowiskowe | Społeczne | Polityczne i techniczne |
|---|---|---|---|
| ok. 30 zgonów w pierwszych miesiącach, 134 przypadki ostrej choroby popromiennej, ponad 6 tys. przypadków raka tarczycy u ówczesnych dzieci | „Czerwony Las”, skażenie gleb (głównie Białoruś); paradoksalny rozkwit przyrody w strefie | przesiedlenie ok. 350 tys. osób, lęk, utrata domów | spadek zaufania do władz ZSRR, zaostrzenie norm, skala INES, modernizacja RBMK, system powiadamiania o awariach |
Michaił Gorbaczow napisał po latach, że to Czarnobyl – bardziej niż pieriestrojka – mógł być prawdziwą przyczyną rozpadu Związku Radzieckiego.
Co jest w zestawie PDF?
| Strona | Przedmiot | Temat i typ zadań |
|---|---|---|
| 2–3 | Historia | fakty (notatka 6×W), zimna wojna, cenzura, propaganda, głasnost, pieriestrojka |
| 4 | Chemia / fizyka | protony, neutrony, elektrony; izotopy; reakcja łańcuchowa na potęgach |
| 5 | Fizyka | reaktor RBMK, przemiany energii, sprawność bloku |
| 6 | Historia | chronologia nocy i klasyfikacja przyczyn |
| 7–8 | Historia | kalendarium, porządkowanie wydarzeń, oś czasu, obliczenia na datach |
| 9 | Fizyka | siwerty, okres półrozpadu, tabela i wykres |
| 10 | Matematyka | prędkość, skala, procenty, pole koła, ilorazy |
| 11 | Geografia | droga chmury, wiatr, opady |
| 12 | Historia / WOS | Polska 1986, płyn Lugola, analiza komunikatu TASS |
| 13 | Biologia / historia | skutki, Arka, przyroda strefy |
| 14 | Język polski | rozprawka: argumenty za i przeciw energetyce jądrowej, plan |
| 15 | Język angielski | reading, true/false, słownictwo, Past Simple |
| 16–17 | Powtórka | krzyżówka (hasło: PÓŁROZPAD) i test końcowy na 15 pkt |
| 18 | Klucz | odpowiedzi do wszystkich zadań |
Masz w domu młodsze dziecko? Ten sam temat w łagodniejszej, prostszej wersji: Katastrofa w Czarnobylu – karty pracy dla klasy 4.
Najczęstsze pytania
Jakie były przyczyny katastrofy w Czarnobylu?
Przyczyny dzieli się na trzy grupy: błędy ludzi (wyłączenie zabezpieczeń, wysunięcie prawie wszystkich prętów kontrolnych, kontynuowanie testu przy niestabilnym reaktorze), wady konstrukcji reaktora RBMK (niestabilność przy małej mocy, grafitowe końcówki prętów, brak obudowy bezpieczeństwa) oraz wady systemu (przesunięcie testu na nieprzygotowaną nocną zmianę, utajnianie wcześniejszych awarii).
Czy wybuch w Czarnobylu był wybuchem jądrowym?
Nie. Był to wybuch cieplny (parowy): gwałtowny wzrost mocy zamienił wodę w parę o ogromnym ciśnieniu. Paliwo w reaktorze jest zbyt słabo wzbogacone, by eksplodować jak bomba atomowa. Groźne było uwolnienie izotopów promieniotwórczych, m.in. jodu-131, cezu-137 i strontu-90.
Jaki stopień w skali INES miała katastrofa w Czarnobylu?
Najwyższy – siódmy („wielka awaria”). Ten sam stopień otrzymała później tylko awaria w elektrowni Fukushima w Japonii w 2011 roku.
Co to jest okres półrozpadu?
To czas, po którym rozpada się połowa jąder danego izotopu promieniotwórczego. Dla jodu-131 wynosi 8 dni, dla cezu-137 – 30 lat, dla strontu-90 – 29 lat, a dla plutonu-239 – około 24 tysięcy lat.
Jak Polska zareagowała na katastrofę w Czarnobylu?
28 kwietnia 1986 r. rano skażenie wykryła stacja pomiarowa w Mikołajkach. Choć ZSRR nie przekazał żadnych informacji, już 29 kwietnia rozpoczęto podawanie płynu Lugola – w kilka dni przyjęło go 18,5 mln osób. Była to największa akcja profilaktyczna w historii medycyny.
W której klasie omawia się Czarnobyl?
Na historii temat pojawia się przy omawianiu schyłku ZSRR i PRL lat 80., czyli w klasie 8. Zestaw jest jednak interdyscyplinarny: fizyka i chemia (atom, izotopy, energia jądrowa) to materiał klas 7–8, dlatego karty sprawdzą się w obu klasach – także na projekt edukacyjny lub godzinę wychowawczą.
Czy zestaw o Czarnobylu dla klasy 7 jest darmowy?
Pierwszy PDF (18 stron z kluczem odpowiedzi) pobierzesz za darmo po założeniu konta (np. jednym kliknięciem przez Google). Kolejne materiały pobierzesz w pakietach od 5 zł. Pobrany PDF można drukować do użytku domowego i szkolnego.
Czy zestaw przyda się przed egzaminem ósmoklasisty?
Tak – ćwiczy umiejętności sprawdzane na egzaminie: rozprawkę (plan, teza, argumenty), procenty, prędkość, skalę i pole koła, a z angielskiego czytanie ze zrozumieniem i Past Simple.
Przeczytaj też
- Katastrofa w Czarnobylu – karty pracy dla klasy 4
- Przecinki – ćwiczenia z interpunkcji dla klas 7–8
- Jak napisać streszczenie bajki Krasickiego?
Kto przygotował ten zestaw? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest darmowy, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.