Ile powietrza mieści się w płucach? Podczas zwykłego, spokojnego wdechu – tylko pół litra. Ale gdy nabierzesz powietrza „ile się da”, a potem wypchniesz wszystko, co potrafisz, okaże się, że płuca mają znacznie większą pojemność. Tę wartość lekarze mierzą podczas spirometrii, a ty możesz ją oszacować w domu za pomocą słoja z wodą. W tej ściądze zebraliśmy liczby, definicje i opis doświadczenia z podręcznika.
W skrócie: podczas spokojnego wdechu do płuc dostaje się ok. 500 cm³ powietrza. Ilość wdychanego powietrza u różnych osób może być odmienna – zależy od płci, wieku, wzrostu, a nawet regionu zamieszkania. Podczas spirometrii mierzy się m.in. pojemność życiową płuc, czyli ilość powietrza usuniętego z płuc podczas maksymalnego wydechu wykonanego po maksymalnym wdechu. U zdrowego człowieka wynosi ona ok. 4000 cm³. Większą pojemność mają mężczyźni niż kobiety i osoby wysokie niż niskie. Im większa pojemność życiowa płuc, tym więcej tlenu dociera do tkanek.
Liczby, które trzeba znać – tabela
| Wielkość | Wartość | Uwagi |
|---|---|---|
| spokojny wdech | ok. 500 cm³ (0,5 l) | tyle powietrza wymieniamy przy jednym zwykłym oddechu |
| pojemność życiowa płuc | ok. 4000 cm³ (4 l) | maksymalny wydech po maksymalnym wdechu; zdrowy człowiek |
| od czego zależy | płeć, wiek, wzrost, region zamieszkania | większa u mężczyzn niż u kobiet, u wysokich niż u niskich |
| jak się mierzy | spirometria | pozwala ocenić, czy układ oddechowy pracuje prawidłowo |
| 1 część skali na słoju 5 l | 1000 cm³ (1 l) | mały odcinek = 200 cm³ (0,2 l) |
Spokojny wdech a pojemność życiowa
Podczas spokojnego wdechu do płuc dostaje się ok. 500 cm³ powietrza. Pojemność życiowa płuc to zupełnie inna wielkość: ilość powietrza, którą da się usunąć z płuc podczas maksymalnego wydechu wykonanego po maksymalnym wdechu. U zdrowego człowieka wynosi ok. 4000 cm³, czyli osiem razy więcej niż spokojny wdech. Na podstawie badania spirometrycznego można ocenić, czy układ oddechowy pracuje prawidłowo. Im większa pojemność życiowa płuc, tym więcej tlenu dociera do tkanek, dzięki czemu mogą one właściwie funkcjonować.
Dlaczego wyniki różnych osób się różnią?
Ilość wdychanego powietrza zależy od płci, wieku, wzrostu, a nawet regionu zamieszkania. Większą pojemność życiową płuc mają mężczyźni niż kobiety i osoby wysokie niż osoby niskie. Dlatego dwoje zdrowych uczniów może uzyskać różne wyniki, a lekarz oceniający spirometrię porównuje wynik z wartościami właściwymi dla płci i wzrostu badanego.
Doświadczenie: jaka jest pojemność życiowa twoich płuc?
Potrzebne są: duże płaskie naczynie (np. głęboka forma do ciasta), 5-litrowy słój, talerz, dość długa giętka plastikowa rurka, woda, garnek z wrzącą wodą (do zdezynfekowania rurki) i wodoodporny pisak.
- Narysuj na słoju skalę: podziel jego wysokość na 5 równych części – jedna część to 1000 cm³, czyli 1 l. Każdą część podziel podziałką na 5 mniejszych odcinków – odległość między małymi kreskami to 200 cm³, czyli 0,2 l. Na dnie słoja wpisz 0 (słój będzie stał dnem do góry).
- Napełnij słój wodą, a do dużego płaskiego naczynia nalej wody do połowy wysokości.
- Przykryj pełny słój talerzem, odwróć go, przytrzymując talerz, i umieść w naczyniu z wodą; talerz zabierz dopiero wtedy, gdy słój będzie już zanurzony.
- Zdezynfekuj rurkę, np. zanurzając ją w garnku z gotującą się wodą – ostrożnie lub z pomocą osoby dorosłej. Jeden koniec rurki włóż do słoja.
- Nabierz do płuc tyle powietrza, ile potrafisz, a następnie zrób głęboki wydech, starając się całe wydychane powietrze wprowadzić przez rurkę do słoja.
- Odczytaj ze skali, ile wody zostało wyparte ze słoja przez powietrze – to pojemność twoich płuc. Porównaj swój wynik z wynikami koleżanek i kolegów i sformułuj wniosek.
Przykład obliczenia
Uczeń wyparł wodę do trzeciej dużej kreski i jeszcze o dwa małe odcinki dalej: 3 × 1000 cm³ + 2 × 200 cm³ = 3400 cm³, czyli 3,4 l. To mniej niż 4000 cm³ zdrowego dorosłego – nic dziwnego, bo uczeń jest młodszy i niższy; pojemność zależy też od płci. Pamiętaj, że pomiar jest dokładny tylko wtedy, gdy wdech był maksymalny, a całe powietrze trafiło do słoja.
Jak zapamiętać?
- 500 cm³ = pół litra – spokojny wdech; 4000 cm³ = 4 litry – pojemność życiowa.
- Pojemność życiowa = maksymalny wydech po maksymalnym wdechu (dwa razy „maksymalny”).
- Spirometria – „spiro” jak oddech, „metria” jak miara.
- Zależy od P-W-W-R: płeć, wiek, wzrost, region.
- Słój 5 l: 1 część = 1 l, mała kreska = 0,2 l; wyparta woda = pojemność płuc.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Wymiana gazowa i pojemność płuc” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Wymiana gazowa w płucach i tkankach: tlen, dwutlenek węgla, różnica stężeń, krew utlenowana i odtlenowana
- Skład powietrza wdychanego i wydychanego oraz liczba oddechów – 21% czy 16% tlenu?
- Wykrywanie dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu: woda wapienna, próby kontrolne i badawcza
- Wentylacja płuc: wdech i wydech, przepona, mięśnie międzyżebrowe
- Badanie wydolności fizycznej – wskaźnik sprawności
- Karty pracy „Wymiana gazowa i pojemność płuc” – 3 poziomy (PDF)
- Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Co to jest pojemność życiowa płuc?
Ilość powietrza usuniętego z płuc podczas maksymalnego wydechu wykonanego po maksymalnym wdechu. U zdrowego człowieka wynosi ok. 4000 cm³. Mierzy się ją m.in. podczas spirometrii.
Od czego zależy pojemność płuc?
Od płci, wieku, wzrostu, a nawet regionu zamieszkania. Większą pojemność życiową płuc mają mężczyźni niż kobiety i osoby wysokie niż niskie. Im większa pojemność, tym więcej tlenu dociera do tkanek.
Jak zmierzyć pojemność płuc w domu?
Odwrócony 5-litrowy słój z wodą ustawia się w płaskim naczyniu z wodą; po maksymalnym wdechu robi się głęboki wydech przez zdezynfekowaną rurkę do słoja. Ilość wypartej wody, odczytana ze skali (1 część = 1000 cm³, mała kreska = 200 cm³), to pojemność płuc.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.