Na wykresach w podręczniku powietrze wdychane i wydychane wyglądają prawie tak samo: oba mają wielki „kawałek” azotu. Różnica kryje się w dwóch mniejszych kawałkach – tlenie i dwutlenku węgla – i właśnie o te liczby pyta każdy sprawdzian. W tej ściądze zebraliśmy skład obu rodzajów powietrza w jednej tabeli, wyjaśniamy, skąd biorą się różnice, i dodajemy liczby oddechów, z których warto umieć policzyć wynik na dobę.
W skrócie: powietrze wdychane i wydychane różnią się zawartością gazów oddechowych (tlenu i dwutlenku węgla) oraz pary wodnej. Powietrze wdychane ma skład powietrza atmosferycznego: azot 78%, tlen ok. 21%, dwutlenek węgla 0,04%, inne gazy 0,96%. Powietrze wydychane: azot 78%, tlen 16%, dwutlenek węgla 5,04%, inne gazy 0,96%. Powietrze wydychane zawiera więc mniej tlenu i więcej dwutlenku węgla niż wdychane – różnice są wynikiem wymiany gazowej w pęcherzykach płucnych. Dorośli wykonują ok. 16 oddechów na minutę (ok. 23 tys. na dobę), noworodki i niemowlęta 40–60 na minutę.
Skład powietrza – tabela
| Składnik | Powietrze wdychane | Powietrze wydychane | Co się zmieniło? |
|---|---|---|---|
| azot | 78% | 78% | bez zmian – organizm go nie zużywa |
| tlen | ok. 21% | 16% | mniej – część tlenu przeszła w pęcherzykach do krwi |
| dwutlenek węgla | 0,04% | 5,04% | ponad sto razy więcej – dwutlenek węgla przeszedł z krwi do pęcherzyków |
| inne gazy | 0,96% | 0,96% | bez zmian |
| para wodna | mniej | więcej | powietrze wydychane jest bardziej wilgotne |
Skąd biorą się różnice?
Powietrze wdychane ma taki sam skład jak powietrze atmosferyczne. W pęcherzykach płucnych zachodzi jednak wymiana gazowa: część tlenu przenika z pęcherzyka do krwi, a dwutlenek węgla – z krwi do pęcherzyka. Dlatego to, co wydychamy, zawiera mniej tlenu (16% zamiast 21%) i więcej dwutlenku węgla (5,04% zamiast 0,04%). Zwróć uwagę: wydychane powietrze wciąż ma sporo tlenu – właśnie dzięki temu sztuczne oddychanie, w którym ratownik wdmuchuje poszkodowanemu własne wydychane powietrze, dostarcza mu tlen.
Para wodna
Oba rodzaje powietrza różnią się także zawartością pary wodnej: w wydychanym jest jej więcej. Łatwo to sprawdzić – wystarczy chuchnąć na zimne lusterko, które zaparuje. W podręczniku to zadanie do zaplanowania w parach: próba badawcza (lusterko, na które chuchamy) i kontrolna (takie samo lusterko wystawione na zwykłe powietrze).
Ile razy oddychamy?
| Kto? | Oddechów na minutę | Oddechów na dobę (obliczenie) |
|---|---|---|
| dorosły | ok. 16 | 16 × 60 × 24 = 23 040, czyli ok. 23 tys. wdechów i tyle samo wydechów |
| noworodek i niemowlę | 40–60 | 40 × 60 × 24 = 57 600; 60 × 60 × 24 = 86 400 |
Takie obliczenia pojawiają się w zadaniach: liczba oddechów na minutę × 60 minut × 24 godziny. Jeśli dodatkowo wiesz, że jeden spokojny wdech to ok. 500 cm³ powietrza (zobacz ściągę o pojemności płuc), policzysz też, ile litrów powietrza przepływa przez płuca na minutę: 16 × 500 cm³ = 8000 cm³ = 8 l.
Typowe błędy na sprawdzianie
- „Wydychamy dwutlenek węgla, a nie tlen” – wydychane powietrze to nadal głównie azot (78%) i tlen (16%); dwutlenku węgla jest 5,04%.
- „Tlen spada do 0” – spada z 21% do 16%, czyli o 5 punktów procentowych.
- „Azot jest zużywany” – nie, azotu jest tyle samo przed wdechem i po wydechu.
- Mylenie 0,04% z 5,04% – 0,04% to powietrze wdychane (atmosferyczne), 5,04% – wydychane.
Jak zapamiętać?
- 78 – 21 – 0,04: azot, tlen, dwutlenek węgla we wdychanym; po wydechu 78 – 16 – 5,04.
- Tlen traci 5, dwutlenek węgla zyskuje 5 (21 → 16 i 0,04 → 5,04).
- Azot i „inne gazy” – bez zmian, organizm ich nie wykorzystuje.
- Para wodna: chuchnij na lusterko – zaparuje.
- Oddechy: dorosły 16 na minutę, 23 tys. na dobę; niemowlę 40–60 na minutę.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł
Sprawdź się: karty pracy „Wymiana gazowa i pojemność płuc” – 3 poziomy
Trzy karty PDF dla klasy 7 (łatwa, średnia, zaawansowana), po 30 zadań z kolorowymi schematami i kluczem odpowiedzi.
Przeczytaj też
- Wymiana gazowa w płucach i tkankach: tlen, dwutlenek węgla, różnica stężeń, krew utlenowana i odtlenowana
- Wykrywanie dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu: woda wapienna, próby kontrolne i badawcza
- Pojemność życiowa płuc: spirometria, 500 cm³ i 4000 cm³, doświadczenie ze słojem
- Wentylacja płuc: wdech i wydech, przepona, mięśnie międzyżebrowe
- Karty pracy „Wymiana gazowa i pojemność płuc” – 3 poziomy (PDF)
- Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc – karty pracy, 3 poziomy
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Zobacz pakiety →
Najczęstsze pytania
Ile tlenu jest w powietrzu wydychanym?
Około 16% – mniej niż w powietrzu wdychanym (ok. 21%), ponieważ część tlenu przeniknęła w pęcherzykach płucnych do krwi. Dwutlenku węgla jest w wydychanym powietrzu 5,04%, a we wdychanym 0,04%.
Czym różni się powietrze wdychane od wydychanego?
Zawartością gazów oddechowych (tlenu i dwutlenku węgla) oraz pary wodnej. Wydychane ma mniej tlenu, więcej dwutlenku węgla i więcej pary wodnej; udział azotu (78%) i innych gazów (0,96%) się nie zmienia.
Ile oddechów wykonuje człowiek na dobę?
Dorosły wykonuje ok. 16 oddechów na minutę, czyli w ciągu doby średnio ok. 23 tys. wdechów i tyle samo wydechów. Noworodki i niemowlęta oddychają szybciej – 40–60 razy na minutę.
Kto przygotował ten materiał? Magdalena i Mateusz Kwiecień – twórcy Kwiecień Academy. Na Zadanie na dziś pierwszy PDF na konto jest gratis, kolejne pobierzesz w pakietach od 5 zł. Strona jest w budowie, nowe ćwiczenia dodajemy na bieżąco.