Przygotowaliśmy karty pracy „Wymiana gazowa i pojemność płuc” dla klasy 7 w trzech poziomach trudności. To drugi temat działu „Układ oddechowy i układ wydalniczy”: co dzieje się z tlenem i dwutlenkiem węgla w pęcherzykach płucnych i w tkankach, czym różni się powietrze wdychane od wydychanego (21% i 16% tlenu, 0,04% i 5,04% dwutlenku węgla), jak wykryć dwutlenek węgla wodą wapienną i czym jest próba kontrolna, ile oddechów wykonujemy na dobę oraz ile powietrza mieści się w płucach (spokojny wdech ok. 500 cm³, pojemność życiowa ok. 4000 cm³, spirometria, doświadczenie ze słojem). Każda karta to 30 zadań w PDF: zadania wyboru, prawda/fałsz, zadania otwarte i kolorowy schemat, z kluczem odpowiedzi i skalą ocen. Uczeń wybiera poziom do nauki, rodzic ma klucz do sprawdzenia, a nauczyciel – gotową kartkówkę lub pracę domową.
W skrócie: temat obejmuje wymianę gazową w płucach (tlen przenika z pęcherzyka do krwi, dwutlenek węgla z krwi do pęcherzyka – dzięki różnicy stężeń) i w tkankach (tlen z krwi do komórek, dwutlenek węgla z komórek do krwi; krew utlenowana i odtlenowana), skład powietrza wdychanego i wydychanego (azot 78%, tlen 21% → 16%, dwutlenek węgla 0,04% → 5,04%, więcej pary wodnej w wydychanym), liczbę oddechów (dorosły ok. 16 na minutę i ok. 23 tys. na dobę, niemowlę 40–60 na minutę), doświadczenie z wodą wapienną (próba kontrolna negatywna, pozytywna i badawcza, osad węglanu wapnia), sztuczne oddychanie oraz pojemność płuc (spokojny wdech ok. 500 cm³, pojemność życiowa ok. 4000 cm³ mierzona spirometrią, zależna od płci, wieku i wzrostu; pomiar w odwróconym słoju). Trzy karty PDF: 4, 6 i 6 stron A4, po 30 zadań (47, 54 i 71 pkt). Pierwszy PDF gratis po założeniu konta.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 1. Poziom łatwy – 30 zadań, 47 pkt, 4 strony
14 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 10 otwartych (w tym kolorowy schemat pęcherzyka płucnego z naczyniem włosowatym – struktury 1–2 i strzałki A–B, uzupełnianie zdań, tabela składu powietrza, wymiana gazowa w tkankach, jak ratownik sprawdza oddech, woda wapienna, pojemność życiowa płuc, obliczenie liczby oddechów na dobę). Dla ucznia, który dopiero poznaje temat. Czas: 40 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 2. Poziom średni – 30 zadań, 54 pkt, 6 stron
12 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 12 otwartych (schemat wymiany gazowej w tkankach – strzałki A–B, krew 1–2, tabela dwóch etapów wymiany gazowej, dlaczego wydychane powietrze ma mniej tlenu, błąd w zdaniu o stężeniach, nazwy prób w doświadczeniu z wodą wapienną i rola próby kontrolnej negatywnej, różnice w składzie powietrza, oddechy niemowlęcia na dobę, sztuczne oddychanie, różne wyniki pojemności płuc, skala na słoju i obliczenie pojemności). Poziom sprawdzianu. Czas: 45 minut.
📥 Do pobrania – pierwszy PDF gratis po założeniu konta, kolejne w pakietach od 5 zł. Każdy poziom to osobny plik.
Karta 3. Poziom zaawansowany – 30 zadań, 71 pkt, 6 stron
10 zadań wyboru, 6 prawda/fałsz, 14 otwartych, w tym „Dla mistrza”: schemat doświadczenia z trzema zlewkami 1–3 (nazwy prób, wyjaśnienie, wniosek), tabela porównawcza składu powietrza, dwa błędy w tekście o wymianie gazowej w tkankach, różnica stężeń w płucach i tkankach, pierwsza pomoc i sztuczne oddychanie, projekt doświadczenia o wysiłku i dwutlenku węgla oraz o parze wodnej, obliczenia oddechów niemowlęcia, wynik ze słoja a norma 4000 cm³, instrukcja dla rodzica „Jak pokazać dziecku, że wydychamy dwutlenek węgla”. Na szóstkę i pod egzamin. Czas: 50 minut.
Co jest w kartach?
| Karta | Wybór A–D | Prawda/fałsz | Otwarte | Punkty | Strony |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Łatwy | 14 | 6 | 10 | 47 | 4 |
| 2. Średni | 12 | 6 | 12 | 54 | 6 |
| 3. Zaawansowany | 10 | 6 | 14 | 71 | 6 |
Lista zagadnień z materiałami
Do każdego zagadnienia z tematu przygotowaliśmy krótką ściągę (artykuł z tabelą i sposobem na zapamiętanie) oraz wskazaliśmy, która karta sprawdza je najdokładniej.
| Zagadnienie | Ściąga | Karta |
|---|---|---|
| Wymiana gazowa w płucach i w tkankach: kierunki przenikania tlenu i dwutlenku węgla, różnica stężeń, krew utlenowana i odtlenowana, pęcherzyki cienkościenne i bogato unaczynione | Wymiana gazowa w płucach i tkankach | Karta 1 (zad. 1–3, 8–10, 15–16, 21–22, 24–25), Karta 2 (zad. 1–3, 6–7, 13–14, 19–20, 22), Karta 3 (zad. 2, 5, 10–11, 19–20) |
| Skład powietrza wdychanego i wydychanego (azot, tlen, dwutlenek węgla, para wodna), liczba oddechów dorosłego i niemowlęcia, obliczenia | Skład powietrza wdychanego i wydychanego | Karta 1 (zad. 4–7, 17–18, 23, 30), Karta 2 (zad. 4–5, 10, 15, 21, 25–26), Karta 3 (zad. 1, 6, 12, 14, 18, 24, 27) |
| Doświadczenie: wykrywanie dwutlenku węgla wodą wapienną, próba kontrolna negatywna i pozytywna, próba badawcza, węglan wapnia, planowanie doświadczeń | Woda wapienna i próby kontrolne | Karta 1 (zad. 11–12, 27), Karta 2 (zad. 8–9, 16, 23–24), Karta 3 (zad. 3–4, 13, 17, 22–23, 26, 29–30) |
| Pojemność płuc: spokojny wdech ok. 500 cm³, pojemność życiowa ok. 4000 cm³, spirometria, czynniki (płeć, wiek, wzrost), doświadczenie ze słojem i skala | Pojemność życiowa płuc i spirometria | Karta 1 (zad. 13–14, 19, 28–29), Karta 2 (zad. 11–12, 17–18, 28–30), Karta 3 (zad. 7–9, 15–16, 25, 28) |
| Sztuczne oddychanie i sprawdzanie, czy osoba oddycha (pierwsza pomoc) | Wymiana gazowa w płucach i tkankach | Karta 1 (zad. 20, 26), Karta 2 (zad. 27), Karta 3 (zad. 21) |
Przykładowe zadania z odpowiedziami
| Poziom | Zadanie | Odpowiedź |
|---|---|---|
| łatwy | Powietrze wydychane w porównaniu z wdychanym zawiera: A. więcej tlenu i mniej dwutlenku węgla, B. tyle samo tlenu i dwutlenku węgla, C. mniej azotu i mniej tlenu, D. mniej tlenu i więcej dwutlenku węgla | D – w pęcherzykach płucnych część tlenu przeszła do krwi (21% → 16%), a dwutlenek węgla z krwi do powietrza (0,04% → 5,04%) |
| średni | Tlen przenika z pęcherzyka płucnego do krwi, ponieważ: A. w dopływającej krwi jest więcej tlenu niż w pęcherzyku, B. pęcherzyk zasysa tlen podczas wydechu, C. tlen jest cięższy od dwutlenku węgla, D. w pęcherzyku stężenie tlenu jest wysokie, a w dopływającej krwi – niskie | D – gazy przenikają z miejsca o większym stężeniu do miejsca o mniejszym; krew dopływająca do pęcherzyków ma mało tlenu i dużo dwutlenku węgla |
| zaawansowany | Pojemność życiowa płuc zdrowego człowieka to ok. 4000 cm³, a spokojny wdech to ok. 500 cm³. Zatem spokojny wdech stanowi: A. około połowy pojemności życiowej płuc, B. około 1/4 pojemności życiowej płuc, C. tyle samo co pojemność życiowa płuc, D. około 1/8 pojemności życiowej płuc | D – 500 : 4000 = 1/8; pojemność życiową mierzy się przy maksymalnym wydechu po maksymalnym wdechu, a spokojny oddech wykorzystuje tylko jej część |
Jak korzystać z trzech poziomów?
- Zacznij od karty łatwej, żeby sprawdzić, czy uczeń wie, w którą stronę przenikają tlen i dwutlenek węgla w płucach i w tkankach, pamięta liczby ze składu powietrza i wie, do czego służy woda wapienna. Wynik poniżej 50% oznacza, że warto najpierw przeczytać ściągi z tabeli powyżej.
- Kartę średnią rozwiąż na 2–3 dni przed sprawdzianem; to poziom typowej klasówki z tematu, z tabelą etapów wymiany gazowej, nazwami prób w doświadczeniu i obliczeniami.
- Kartę zaawansowaną zostaw na koniec: zadania wymagają analizy doświadczenia, poprawiania błędów, planowania badań i uzasadniania, jak na egzaminie ósmoklasisty.
- Rodzicu: w kluczu przy zadaniach otwartych są przykładowe odpowiedzi i liczba punktów za każdy element, więc sprawdzenie zajmie kilka minut. Przy okazji możecie w domu chuchnąć na zimne lusterko albo policzyć oddechy w spoczynku i po kilku podskokach.
- Nauczyciel może dać uczniom różne poziomy w jednej klasie; wszystkie karty mają ten sam temat i podobną budowę.
Skala ocen
| Ocena | Karta 1 (47 pkt) | Karta 2 (54 pkt) | Karta 3 (71 pkt) |
|---|---|---|---|
| celujący | od 42 | od 49 | od 64 |
| bardzo dobry | od 38 | od 43 | od 57 |
| dobry | od 33 | od 38 | od 50 |
| dostateczny | od 24 | od 27 | od 36 |
| dopuszczający | od 14 | od 16 | od 21 |
Inne materiały z działu „Układ oddechowy”
- Wymiana gazowa w płucach i tkankach: tlen i dwutlenek węgla (ściąga)
- Skład powietrza wdychanego i wydychanego, liczba oddechów (ściąga)
- Wykrywanie dwutlenku węgla wodą wapienną – doświadczenie z próbami kontrolnymi (ściąga)
- Pojemność życiowa płuc, spirometria i doświadczenie ze słojem (ściąga)
- Budowa układu oddechowego i wentylacja płuc – karty pracy, 3 poziomy (poprzedni temat)
- Budowa płuc: pęcherzyki płucne, płaty, opłucna (ściąga)
- Oddychanie tlenowe: substraty, produkty, mitochondrium (ściąga)
- Wentylacja płuc: wdech i wydech (ściąga)
- NaCoBeZU: układ oddechowy i wydalniczy – co trzeba umieć na sprawdzian
- Wszystkie materiały z działu „Układ oddechowy”
Najczęstsze pytania
Jak pobrać karty pracy „Wymiana gazowa i pojemność płuc”?
Kliknij przycisk pobierania przy wybranej karcie. Po założeniu konta pierwszy PDF dostajesz gratis, kolejne pobrania kupujesz w pakietach od 5 zł (1, 3 lub 5 plików). Każdy poziom to osobny plik PDF i osobne pobranie.
Czy do kart są odpowiedzi?
Tak. Każda karta kończy się kluczem odpowiedzi z punktacją za poszczególne zadania i skalą ocen. W zadaniach otwartych uznajemy każdą odpowiedź poprawną merytorycznie, także sformułowaną innymi słowami.
Czym różnią się trzy poziomy?
Poziom łatwy sprawdza podstawy: gdzie i w którą stronę przenikają tlen i dwutlenek węgla, ile tlenu i dwutlenku węgla jest w powietrzu wdychanym i wydychanym, co to jest woda wapienna, ile wynosi spokojny wdech i pojemność życiowa płuc. Poziom średni to typowy sprawdzian: schemat wymiany gazowej w tkankach, tabela dwóch etapów wymiany gazowej, stężenia gazów, próby kontrolne i badawcza w doświadczeniu z wodą wapienną, obliczenia liczby oddechów i skali na słoju. Poziom zaawansowany wymaga analizy schematu doświadczenia, tabeli porównawczej składu powietrza, poprawienia błędów w tekście, opisania pierwszej pomocy, zaplanowania dwóch doświadczeń i napisania instrukcji dla rodzica.
Dla której klasy są te karty?
Dla klasy 7 szkoły podstawowej, dział „Układ oddechowy i układ wydalniczy” (biologia), temat „Wymiana gazowa” wraz z fragmentem o pojemności płuc. Wymiana gazowa i skład powietrza wydychanego pojawiają się też na egzaminie ósmoklasisty, dlatego poziom zaawansowany sprawdzi się przy powtórce.
Ile czasu zajmuje rozwiązanie jednej karty?
Około 40 minut (poziom łatwy), 45 minut (średni) i 50 minut (zaawansowany). Każda karta ma 30 zadań.